Người ta hỏi: “Với bệnh nhân và người nhà đã hoàn tất điều trị giai đoạn cấp tính, câu đầu tiên bà muốn nói với họ là gì?”.
Tôi nghĩ mình sẽ nghe một câu trả lời kiểu như “phục hồi chức năng càng sớm càng tốt” hoặc “phẫu thuật xong không có nghĩa là quá trình hồi phục đã kết thúc”. Nhưng Giám đốc Park In-seon của Bệnh viện Phục hồi chức năng Y học Parkside lại trả lời khác.
“Tôi không nói. Tôi nghe trước. Nghe thật đủ.”
Khi nói về phục hồi chức năng ở giai đoạn hồi phục, bà không bắt đầu từ phòng trị liệu hay thiết bị. Điều bà nhắc đến trước tiên là tâm thế của bệnh nhân và người nhà ngay khoảnh khắc bước qua cánh cửa bệnh viện.
Đột quỵ, tổn thương tủy sống, gãy khớp háng, đại phẫu…. Nhiều gia đình vừa trải qua quãng thời gian vật lộn để giữ mạng sống cho người thân thường nghĩ rằng “chỉ cần sống là đã biết ơn rồi”. Nhưng khi chuyển sang bệnh viện giai đoạn hồi phục, những nỗi lo rất thực tế bắt đầu xuất hiện.
Có thể đi lại được không? Có ăn cơm được không? Có nói được không? Có thể về nhà không? Gia đình có gánh nổi không? Chi phí chăm sóc sẽ còn tốn bao nhiêu nữa?
Những bất an và tức giận chưa kịp trút ra ở bệnh viện giai đoạn cấp tính, đến lúc đó mới bùng phát.
Sao bệnh viện này chật thế, bệnh viện đại học trước đây khác hẳn, ở Seoul thì như thế này, phục hồi chức năng thật sự có thể khỏi hẳn không….
Giám đốc Park không vội đáp lại những lời như vậy. Bà gọi đó là “khoảnh khắc một ngọn núi lớn chắn ngang phía trước”.
Bà để họ nói cho đã. Bà chờ một hai ngày. Lâu thì chờ cả 1 tuần, 2 tuần.
Rồi đến lúc đó, cuộc tư vấn thực sự mới bắt đầu.
“Tôi nhìn mối quan hệ giữa bệnh nhân và gia đình trước. Rồi gỡ từng nút một. Với bệnh viện phục hồi chức năng như chúng tôi, yếu tố tâm lý (psychology) thực sự rất quan trọng.”
“Tâm lý” mà bà nói không phải tâm lý học trong sách giáo khoa. Đó là khả năng đọc được nỗi bất an, cơn giận, sự cam chịu, kỳ vọng của bệnh nhân và người nhà, cũng như những vết rạn trong quan hệ gia đình.
Cơ thể có thể hồi phục trong phòng trị liệu. Nhưng con người chỉ thật sự tiến lên khi tâm trí bắt đầu chuyển động trở lại. Khi bệnh nhân và gia đình chấp nhận thực tế và có can đảm thử lại, lúc đó phục hồi chức năng mới thực sự bắt đầu.
"Khi đến bệnh viện phục hồi chức năng, hãy xem bác sĩ vẽ bức tranh nào"
Với bệnh nhân và người nhà đang chọn bệnh viện phục hồi chức năng, bà cũng nói điều tương tự.
“Đến bệnh viện phục hồi chức năng thì hãy gặp bác sĩ trước. Và hãy hỏi: ‘Bà/ông đánh giá tình trạng bệnh nhân thế nào? Mục tiêu điều trị là gì? Khi xuất viện thì sẽ sống ở đâu, sống cuộc sống như thế nào?’”
Theo bà, trước khi nhìn quy mô bệnh viện hay việc có thiết bị hiện đại hay không, cần xem bác sĩ đánh giá chức năng hiện tại của bệnh nhân ra sao và giải thích hướng hồi phục sắp tới như thế nào. Bà nhấn mạnh đó là điểm khởi đầu của phục hồi chức năng chính thống.
Bà cho biết mục tiêu phục hồi chức năng không thể giống nhau với mọi bệnh nhân, vì chức năng, hoàn cảnh gia đình và môi trường sống của mỗi người đều khác.
“Có người, ưu tiên trước là phục hồi chức năng nuốt hơn làđi lại; có người, mục tiêu thực tế hơn so với đi bộ độc lập có thể là sử dụng xe lăn an toàn.”
"Phục hồi chức năng không có lợi nhuận nhưng nếu cần thiết thì vẫn phải làm"
Giọng nói của Giám đốc Park thẳng thắn. Bà cảnh giác trước thực tế rằng dưới danh nghĩa “phục hồi chức năng”, mô hình lợi nhuận đôi khi lại đi trước bản chất điều trị.
Có những bệnh nhân như bệnh cơ hay bệnh thoái hóa mạn tính: khó chữa khỏi hoàn toàn nhưng việc duy trì chức năng lại rất quan trọng. Họ không thuộc nhóm điều trị giai đoạn cấp tính, nhưng nếu không tập luyện và quản lý đều đặn, chức năng sẽ suy giảm nhanh hơn. Những bệnh nhân như vậy dễ rơi vào “vùng mù” của cơ chế và bảo hiểm.
“Hãy đi theo cách chính thống. Hãy làm điều thật sự cần cho bệnh nhân. Những trò lắt léo thì chúng tôi không làm được.”
Vì vậy, bệnh viện đã chuyển hội trường thành không gian trị liệu vận động. Mục đích là để bệnh nhân, người nhà và người chăm sóc cùng học, rồi có thể tiếp tục tại nhà. Bệnh viện cũng đang chuẩn bị chương trình dành cho người cao tuổi trong khu vực bắt đầu suy giảm chức năng thể chất.
Với bà, sức khỏe không đơn thuần là trạng thái không có bệnh. Đó là năng lực duy trì tối đa chức năng cơ thể, giữ những việc mình có thể tự làm, và tiếp tục cuộc sống của mình trong gia đình và cộng đồng địa phương. Vì thế, y học phục hồi chức năng không chỉ là ngành điều trị bệnh nhân trong bệnh viện, mà còn là y học giúp giữ con người lại trước khi cuộc sống sụp đổ trong cộng đồng.
Giám đốc Park tự gọi mình là “bác sĩ cô trung niên phát cuồng vì y học phục hồi chức năng”. Bà không chỉ nhìn tay chân của bệnh nhân. Bà hỏi cả tâm trạng, nỗi bất an của gia đình, nơi sẽ sống sau khi xuất viện, và vai trò sẽ đảm nhận lại. Đó là y học phục hồi chức năng đích thực, kết luận của một bác sĩ đã trải qua đủ loại bệnh nhân suốt gần 40 năm.
Đến giờ bà vẫn mơ về việc có thể truyền đi “hy vọng” và “sự háo hức” như thế nào. Cơ thể có thể hồi phục nhờ y thuật. Nhưng bà đã chứng kiến lâu hơn ai hết rằng chỉ chữa cơ thể thôi thì không thể đưa con người trở lại đời sống thường nhật.
