Dù ăn cùng một loại trái cây, kết quả vẫn có thể khác nhau.
Trong một nghiên cứu theo dõi dài hạn, những người đều đặn ăn các loại trái cây giàu flavonoid (hợp chất chống oxy hóa có nguồn gốc thực vật có trong trái cây và rau củ) như dâu tây và việt quất có xu hướng duy trì cảm giác hạnh phúc và sự lạc quan lâu hơn. Yếu tố tạo ra khác biệt không phải là loại trái cây, mà là “mức độ duy trì đều đặn”.
Nghiên cứu do nhóm hợp tác giữa Đại học Queen’s Belfast (Vương quốc Anh) và Trường Y tế Công cộng Harvard T.H. Chan (Hoa Kỳ) thực hiện, phân tích dữ liệu theo dõi tối đa 18 năm của hơn 40.000 người tham gia Nurses’ Health Study (đoàn hệ sức khỏe quy mô lớn theo dõi dài hạn các điều dưỡng).
Chỉ còn trái cây là có tác dụng, trà và rượu vang đỏ mất đi mối liên hệ
Nhóm nghiên cứu sử dụng dữ liệu của 44.659 người cho phân tích cảm giác hạnh phúc và 36.723 người cho phân tích mức độ lạc quan. Lý do là đối tượng phân tích có khác nhau phần nào tùy theo thời điểm khảo sát và phạm vi tham gia bảng hỏi.
Người tham gia trả lời bảng hỏi tần suất tiêu thụ thực phẩm mỗi 4 năm, và nhóm nghiên cứu tổng hợp lượng flavonoid từ các nguồn như quả mọng, nhóm trái cây họ cam quýt, táo, trà, rượu vang đỏ… để tính “điểm chế độ ăn giàu flavonoid”.
Kết quả cho thấy, với các loại trái cây như dâu tây, việt quất, táo, cam, bưởi… có ghi nhận mối liên quan với việc duy trì hạnh phúc và lạc quan; trong khi đó, với trà và rượu vang đỏ, khi hiệu chỉnh các biến số khác thì mối liên quan này không còn rõ rệt. Nhóm nghiên cứu gợi ý khả năng khác biệt về cơ chế hấp thu và quá trình chế biến có thể đã tác động.
Tần suất và tính bền vững: Biến số tạo nên sự khác biệt
Phụ nữ ăn thực phẩm giàu flavonoid từ 3 lần/ngày trở lên có khả năng duy trì cảm giác hạnh phúc cao hơn 3–6% so với nhóm ăn ít nhất, và khả năng duy trì sự lạc quan cao hơn 3–16%.
Xét theo từng thực phẩm, nhóm ăn nhiều dâu tây có khả năng duy trì hạnh phúc cao hơn 8%, còn nhóm ăn nhiều việt quất được phân tích là có khả năng duy trì sự lạc quan cao hơn khoảng 14%.
Nghiên cứu lần này xác nhận rằng, ngay cả khi ăn cùng một loại trái cây, kết quả vẫn có thể khác nhau tùy theo mô thức tiêu thụ và mức độ duy trì lâu dài.
Tuy nhiên, các con số này không phải là hiệu quả lớn đến mức mỗi cá nhân có thể cảm nhận ngay lập tức; đây là kết quả bộc lộ khi so sánh nhiều người trong thời gian dài. Thay vì một loại trái cây “lập tức” thay đổi tâm trạng, đây gần hơn với những biến chuyển xuất hiện dần theo thời gian.
Điểm cốt lõi của nghiên cứu này không nằm ở con số, mà ở “chiều hướng của mối liên hệ giữa hai biến”.
Nhóm nghiên cứu đồng thời ghi nhận rằng việc ăn trái cây có thể làm tăng cảm giác hạnh phúc và sự lạc quan, và những người có tâm trạng tốt cũng có xu hướng duy trì việc ăn các loại trái cây đó đều đặn hơn. Đây là một “vòng tuần hoàn tích cực”: hành vi ăn trái cây nâng tâm trạng, và trạng thái đó lại dẫn đến thói quen duy trì ăn đều đặn.
Đo lường trực tiếp tâm lý tích cực: Sự khác biệt của nghiên cứu đoàn hệ dài hạn
Mối liên hệ giữa flavonoid và sức khỏe tinh thần đã từng được nghiên cứu trước đây. Trong một phân tích gộp (phương pháp tổng hợp và phân tích toàn diện nhiều kết quả nghiên cứu) công bố năm 2021 trên tạp chí quốc tế “Antioxidants”, khi tổng hợp 36 thử nghiệm lâm sàng liên quan (2.788 người), xu hướng cho thấy việc bổ sung thành phần này có liên quan đến giảm triệu chứng trầm cảm.
Tuy vậy, phần lớn các nghiên cứu trước đây chỉ ở quy mô nhỏ và thời gian ngắn, đồng thời tập trung vào cải thiện trạng thái tiêu cực như giảm trầm cảm.
Nghiên cứu lần này khác ở chỗ đo trực tiếp tâm lý tích cực là cảm giác hạnh phúc và sự lạc quan, đồng thời là một đoàn hệ dài hạn quy mô lớn theo dõi hơn 40.000 người trong hơn 10 năm. Ngoài ra, nghiên cứu còn phân tích “mối quan hệ hai chiều”, tức là không chỉ theo hướng trái cây ảnh hưởng đến tâm trạng, mà cả theo hướng trạng thái tâm trạng ảnh hưởng đến việc duy trì ăn trái cây.
Nghiên cứu này là nghiên cứu quan sát trên nhóm nữ nhân viên y tế da trắng không gốc Hispanic. Do đó cần diễn giải đây là mối liên quan chứ không phải quan hệ nhân quả, và có hạn chế khi áp dụng nguyên xi cho các nhóm khác. Việc tiêu thụ thực phẩm cũng được đánh giá dựa trên bảng hỏi, nên không thể loại trừ khả năng có sai lệch do nhớ lại hoặc thiên lệch báo cáo.
Điều quan trọng là thói quen chọn một số loại trái cây nhất định và duy trì ăn đều đặn. Cách thực tế là chọn 2–3 loại như dâu tây, việt quất, táo, cam… rồi chia ra ăn trong ngày.
Thứ phân định kết quả không phải là ăn gì, mà là duy trì được bao lâu.
Nghiên cứu do nhóm của Giáo sư Aedin Cassidy tại Đại học Queen’s Belfast thực hiện đã được đăng trên số tháng 01-2026 của tạp chí quốc tế “Clinical Nutrition” với tiêu đề “Dietary flavonoid intake and psychological well-being – A bidirectional relationship”.
