Những người kiệt sức vì ngứa đêm: Đã tìm thấy tín hiệu riêng biệt giúp dừng hành vi gãi

Khi gãi vào chỗ ngứa, thường có một lúc nào đó tay tự dưng dừng lại. Điều này có thể là do một tín hiệu từ cơ thể gửi đi rằng "đủ rồi" chứ không phải là ngứa đã hoàn toàn biến mất hay là do kiềm chế ngứa. Nghiên cứu cho thấy nếu tín hiệu này không hoạt động, người ta sẽ tiếp tục gãi. Nghiên cứu này được đánh giá là đã đưa ra manh mối để hiểu hành vi không thể ngừng gãi.

Nhóm nghiên cứu do Giáo sư Roberta Guadaldaani tại Đại học Công giáo Leuven, Bỉ, đã công bố rằng họ đã xác nhận manh mối về mạch thần kinh dừng gãi trong thí nghiệm động vật tại hội nghị thường niên lần thứ 70 của Hiệp hội Sinh vật lý Mỹ (Biophysical Society) diễn ra từ ngày 21-25 tháng 2 năm 2026 tại San Francisco, Mỹ. Nội dung nghiên cứu đã được công bố qua nền tảng thông cáo báo chí khoa học EurekAlert!

Giai đoạn công bố tại hội nghị này chưa qua kiểm chứng của tạp chí học thuật chính thức, vì vậy có khả năng diễn giải sẽ thay đổi tùy theo nghiên cứu bổ sung.

Nguyên nhân "dừng lại" mà nghiên cứu trước đây chưa giải quyết

Nghiên cứu về ngứa trước đây chủ yếu tập trung vào lý do tại sao lại ngứa. Mặc dù nhiều nguyên nhân như viêm da hay phản ứng miễn dịch đã được làm rõ, nhưng điều mà bệnh nhân thực sự gặp khó khăn là tại sao họ không thể dừng lại.

Nhóm nghiên cứu đã chú ý đến một loại protein có tên TRPV4. Protein này tồn tại trong da và thần kinh, tham gia vào việc truyền tải nhiều cảm giác như nhiệt độ, áp lực và đau.

Sau khi tạo ra chuột mà chỉ loại bỏ protein này ở dây thần kinh cảm giác và gây ra tình trạng ngứa mãn tính, số lần gãi đã giảm nhưng một khi bắt đầu gãi thì họ không thể dừng lại lâu hơn.

Nhóm nghiên cứu đã giải thích rằng điều này có thể là do tín hiệu phản hồi dừng gãi đã yếu đi. Điều này có nghĩa là có thể tồn tại một mạch dừng riêng biệt với mạch cảm nhận ngứa.

Manh mối về mạch thần kinh dừng gãi

Cảm giác mát mẻ khi gãi không chỉ đơn thuần là do kích thích da. Kích thích được truyền qua dây thần kinh đến tủy sống và não, dẫn đến nhiều cảm giác cùng hoạt động.

Nghiên cứu này đã đưa ra khả năng rằng khi kích thích gãi lặp đi lặp lại đạt đến một mức độ nhất định, tín hiệu dừng lại có thể hoạt động. Tuy nhiên, kết quả này vẫn ở giai đoạn thí nghiệm trên chuột và chưa được xác nhận có áp dụng tương tự cho con người hay không.

Tại sao điều này quan trọng với bệnh nhân Atopy?

Bệnh nhân viêm da cơ địa (Atopy) dị ứng hoặc bệnh vẩy nến thường gặp khó khăn trong việc ngủ vào ban đêm do ngứa. Dù có được khuyên không gãi, nhưng thực tế họ thường khó kiềm chế.

Nghiên cứu này gợi ý rằng hành vi này không chỉ là thói quen đơn giản mà có thể liên quan đến cơ chế sinh lý. Chiến lược điều trị cũng có khả năng sẽ thay đổi theo hướng không chỉ ức chế ngứa mà còn bảo tồn tín hiệu dừng lại.

Tất nhiên, cần có thêm nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng để dẫn đến điều trị thực tế. Tuy nhiên, đáng chú ý rằng khoa học đã chỉ ra hướng trả lời cho câu hỏi tại sao không thể dừng lại.

Câu hỏi của độc giả về ngứa vào ban đêm

Q1. Tại sao ngứa lại trở nên tồi tệ hơn vào ban đêm?

A1. Vào ban đêm, nhiệt độ cơ thể tự nhiên tăng lên và độ ẩm của da giảm so với ban ngày, khiến tín hiệu ngứa được truyền mạnh hơn. Hơn nữa, môi trường xung quanh giảm đi kích thích, tạo ra điều kiện để tập trung vào những cảm giác nhỏ trên da. Hiện tượng triệu chứng xấu đi vào ban đêm ở bệnh nhân eczema dị ứng cũng được cho là liên quan đến những thay đổi sinh lý này.

Q2. Tại sao lại khó ngừng gãi dù biết không nên?

A2. Ngứa không chỉ là thói quen đơn giản mà là phản ứng cảm giác liên quan đến thần kinh và não, vì vậy rất khó để điều chỉnh chỉ bằng ý chí. Khi gãi, kích thích đau tạm thời ức chế tín hiệu ngứa, tạo cảm giác "mát mẻ", và khi trải nghiệm này lặp lại, hành vi sẽ được củng cố. Nghiên cứu gần đây cũng đã chỉ ra khả năng tồn tại tín hiệu thần kinh riêng biệt để dừng gãi.

Q3. Nếu ngứa kéo dài, tôi nên nghi ngờ bệnh gì?

A3. Các bệnh da liễu như eczema dị ứng, bệnh vẩy nến, viêm da tiếp xúc là nguyên nhân phổ biến nhất, nhưng nếu không có dấu hiệu rõ ràng trên da, cũng cần xem xét khả năng bệnh nội tạng. Các bệnh như bệnh gan, bệnh thận, bệnh tuyến giáp, tiểu đường có thể gây ngứa toàn thân. Nếu ngứa kéo dài không rõ nguyên nhân hoặc kèm theo giảm cân, mệt mỏi, cần phải đi khám.

Q4. Cố gắng chịu đựng không gãi có luôn là cách tốt nhất?

A4. Không phải lúc nào cũng kiềm chế là tốt nhất. Ngứa dữ dội có thể gây ra căng thẳng và rối loạn giấc ngủ, làm giảm chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, gãi lặp đi lặp lại có thể làm tổn thương da và làm trầm trọng thêm viêm, vì vậy việc sử dụng kem dưỡng ẩm, chườm lạnh, giữ móng tay ngắn có thể giúp ích. Nếu triệu chứng kéo dài, cần có cách tiếp cận điều trị để giảm ngứa.

Q5. Tình trạng nào cần đi khám bệnh viện?

A5. Nếu ngứa kéo dài đến mức không thể ngủ được hoặc ngứa toàn thân không rõ nguyên nhân, cần đi khám. Nếu có phát ban da, vàng da, giảm cân, phù nề đi kèm, có thể là dấu hiệu của bệnh nội tạng. Đặc biệt, nếu ngứa dữ dội bắt đầu đột ngột và kéo dài hơn vài tuần, nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để đảm bảo an toàn.