Хөл тайван бусын хам шинж нь санаснаас түгээмэл өвчин боловч булчингийн өвдөлт, хөл бадайрах, доод мөчдийн венийн өргөсөл зэрэгтэй андуурагдах нь элбэг. Тохирох эмчилгээний цагийг алдаж, архаг ядаргаанд шаналж буй хүн олон байна. Солонгосын эпилепси, нойрны эмгэгийн салбарын нэр хүндтэй мэргэжилтэн, Дуннэ Бонсэн эмнэлгийн мэдрэлийн эмч Хо Гён энэ асуудлыг тайлбарлалаа. 〈Редакторын тэмдэглэл〉
58 настай эмэгтэй амбулаторийн үзлэгээр ирж, ийм шинж тэмдгийн талаар гомдоллов. Тэрээр таван жилийн өмнөөс сард 4-5 өдөр орчим орондоо хэвтэхээр өвдөгнөөс доош хэсэгтээ тавгүй мэдрэмж төрж, арай гэж унтдаг байжээ.
Гэвч жил гаруйн өмнөөс хөлний тавгүй, тааламжгүй мэдрэмж нь нэмэгдэж, бараг орой бүр шинж тэмдэг илрэх болсон байна. Хөлөө хөдөлгөх эсвэл босож алхахад шинж тэмдэг арилдаг байсан ч унтахад маш их хүндрэлтэй болж, эцэст нь эмнэлэгт ханджээ.
Яагаад шөнө л хөл тавгүйрдэг вэ?
Түүний яриаг сонсоход хөл тайван бусын хам шинжийн сонгодог шинж тэмдэгтэй байв. Энэ нь түгээмэл тохиолддог нойрны эмгэг юм. Нийт хүн амын 5-аас дээш хувь нь энэ эмгэгтэй байдаг гэж үздэг.
Гэвч хөнгөн хэлбэрийн үед шинж тэмдэг хааяа илрээд нэлээд хугацаанд алга болдог тул эмчилгээ хийлгүй явдаг хүн цөөнгүй. Харин дунд зэргээс дээш хүнд хэлбэрийн үед шинж тэмдэг архаг байдлаар үргэлжлэх магадлал өндөр учраас хүмүүс эмнэлэгт ханддаг.
Энэ эмгэг хүүхэд наснаас эхлээд нас бие гүйцсэн хожуу үе хүртэл аль ч насанд эхэлж болно. Харин 65 нас хүртэл нас ахих тусам тохиолдох давтамж нь нэмэгддэг. Өвчтөнүүдийн ойролцоогоор 40-60 хувьд нь гэр бүлийн түүх байдаг бөгөөд удамшлын өгүүлэмжтэй хүмүүс өвчнийг илүү эрт тусах хандлагатай. Эмэгтэйчүүд эрэгтэйчүүдээс ойролцоогоор хоёр дахин олон өвчилдөг.
Асуудлын гол нь шинж тэмдэг гол төлөв хөлд илэрдэг тул булчингийн өвдөлт, хөл татах, хөл хавагнах, венийн өргөсөл, нурууны дискний эмгэг, үе мөчний үрэвсэл, захын мэдрэлийн эмгэг зэрэгтэй андуурагддаг. Үүний улмаас нойрны эмгэгээр мэргэшсэн эмчид хандах өвчтөн улам цөөрдөг.
Хөл тайван бусын хам шинжтэй төстэй шинж тэмдэг үүсгэдэг бусад өвчнийг ялган оношлох шинжилгээ хийж болно. Гэхдээ хөл тайван бусын хам шинжийг өөрийг нь баттай оношлох тусгай шинжилгээ одоогоор байхгүй. Тиймээс оношилгоо бүхэлдээ өвчтөнтэй ярилцаж, эмнэлзүйн шинж тэмдгийг тодруулахад тулгуурладаг.
Ийм шинж тэмдэг илэрвэл хөл тайван бусын хам шинжийг сэжиглэнэ
Хамгийн онцлог шинж нь хөлөө хөдөлгөх хүчтэй хүсэл төрөх явдал. Энэ хүсэл нь ихэвчлэн хөлд мэдрэгдэх тавгүй, тааламжгүй мэдрэмж дагалдах буюу уг мэдрэмжийн улмаас үүсдэг гэж үздэг.
Ийм шинж тэмдэг хэвтэх, суух зэрэг амарч байгаа эсвэл хөдөлгөөнгүй үед эхэлж, даамжирна. Харин алхах, сунгалтын дасгал хийх зэрэг хөдөлгөөн хийвэл тухайн хөдөлгөөн үргэлжилж байгаа хугацаанд ядаж хэсэгчлэн, заримдаа бүрэн намддаг.
Шинж тэмдэг өдрийнхөөс илүү орой, шөнийн цагаар голчлон, заримдаа зөвхөн тэр үед илэрдэг. Унтаж байхдаа хөл үе үе өөрийн эрхгүй татвалзах шинж дагалдах нь ч элбэг.
Өвчний эхэн үед шинж тэмдэг зөвхөн шөнө илэрдэг ч даамжрахын хэрээр өдөр амарч байхад ч гарч болно. Ялангуяа автобус, галт тэрэг зэрэг тээврийн хэрэгслээр удаан зорчих үед шинж тэмдэг сэдрэх нь түгээмэл.
Үнэхээр болсон явдал бий. Автобусанд сууж явсан нэгэн өндөр настай эмэгтэйн шинж тэмдэг нь сэдэрч, босоод удалгүй хүндэрсэн тул буцаж суухыг давтан байжээ. Тэгтэл автобусны жолооч уурлан, “Өндөр настай хүн яагаад ингэж аюултай үйлдэл хийгээд байгаа юм бэ?” хэмээн загнасан байна.
Цусны шинжилгээ хэвийн байхад яагаад төмрийн дутагдлыг анхаардаг вэ?
Бөөрний үйл ажиллагаа буурах, жирэмслэх зэрэг төмрийн дутагдал үүсгэдэг нөхцөл хөл тайван бусын хам шинжийг бий болгож болно. Гэвч ихэнх өвчтөний цусны шинжилгээн дэх төмрийн хэмжээ хэвийн түвшинд байдаг.
Тиймээс энэ эмгэг цусан дахь төмрөөс илүү төв мэдрэлийн тогтолцооны төмрийн дутагдалтай холбоотой гэж үздэг. Төмөр нь допамины мэдрэлийн тогтолцооны үйл ажиллагаанд мөн оролцдог. Тархины төмрийн дутагдал, допамины тогтолцооны өөрчлөлт хоорондоо холбоотой гэж тооцогддог.
Хөл тайван бусын хам шинжтэй өвчтөнд допаминд үйлчилдэг эм хэрэглэхэд шинж тэмдэг мэдэгдэхүйц сайжрах тохиолдол олон байдаг тул допамины дутагдал байж болзошгүй гэсэн таамаг эртнээс дэвшүүлж ирсэн. Гэвч допамины D2 рецепторын илрэл буурсан байдал ажиглагджээ. Допамины D2 рецептор буурах хэмжээ өдрийн цагаар тэнцвэртэй байдаг. Харин хоногийн хэмнэлийн дагуу орой допамины нийлэгжил багасахад харьцангуй допамины дутагдал үүсэж, улмаар хөл тайван бусын хам шинжийн шинж тэмдэг илэрдэг гэж таамагладаг.
Үүнээс гадна тархины гадаргын сэрэл, нугас руу уруудах допаминт замын өөрчлөлт зэрэг бусад механизмын талаар ч таамаг дэвшүүлсэн боловч нэмэлт судалгаа шаардлагатай.
Эмчлүүлэхгүй орхивол ямар асуудал үүсэх вэ?
Хөнгөн буюу хааяа илэрдэг хөл тайван бусын хам шинж нь нойрны хэрэгцээ харьцангуй хүчтэй байдаг тул нийгэм, эрүүл мэндэд үзүүлэх нөлөө их биш.
Харин дунд зэргээс дээш хүнд хэлбэрийн үед эрүүл мэндэд ихээхэн нөлөөлнө. Архаг нойр дутуу байдал, өдрийн ядаргаа ба нозоорол, анхаарал төвлөрөл, сэтгэн бодох чадвар, эрч хүч буурах, түгшүүр, сэтгэл гутрал, ажлын бүтээмж буурах зэрэгт хүрч, амьдралын чанарыг бүхэлд нь доройтуулж болзошгүй.
Хөл тайван бусын хам шинж өөрөө зүрхний шигдээс, харвалтыг шууд нэмэгдүүлдэг гэсэн нотолгоо одоогоор нэг мөр биш байна. Гэхдээ дунд зэргээс дээш хөл тайван бусын хам шинжтэй хүмүүст түгээмэл дагалддаг мөчдийн давтан хөдөлгөөн нь цусны даралт, зүрхний цохилтыг дахин дахин нэмэгдүүлж, шөнийн цусны даралтын зохицуулалтыг алдагдуулснаар урт хугацааны зүрх судасны эрсдэлд нөлөөлөх боломжтой гэж үзэж байна.
Хэрхэн эмчлэх вэ?
Эмчилгээ төмрийн байдлыг шалгахаас эхэлнэ. Цус багадалтгүй байсан ч хөл тайван бусын хам шинж даамжирч болох тул төмөр дутагдсан тохиолдолд түүнийг нөхөх нь эмчилгээний чухал хэсэг болдог. Хөл тайван бусын хам шинжийн үед төмрийн хэмжээ ерөнхийдөө хэвийн гэж тооцогдох хүрээнд байсан ч тодорхой түвшнээс доогуур байвал дутагдалтай гэж үзэн төмрийн эмчилгээ хийнэ. Гэхдээ шинжилгээ хийлгүй дур мэдэн төмрийг хэтрүүлэн хэрэглэх нь эсрэгээрээ асуудал үүсгэж болзошгүй тул анхаарах хэрэгтэй. Эмчилгээний явцад ч төмрийн байдлыг тогтмол шалгана.
Амьдралын хэвшилдээ өөрчлөлт хийх шаардлагатай. Тогтмол цагт унтаж, сэрэх, тохирсон хэмжээнд тогтмол дасгал хийх, кофеины хэрэглээг багасгах нь тустай. Унтахын өмнө бүлээн усанд орох, хөлөндөө массаж хийх, шинж тэмдэг сэдэрвэл хөнгөн алхах эсвэл сунгалтын дасгал хийх нь мөн дэмтэй. Харин хэт их дасгал хийх, орой оройхон эрчимтэй хөдөлгөөн хийхээс зайлсхийх нь зүйтэй.
Сэтгэл гутралын эсрэг эм, сэтгэцийн эмгэгийн эсрэг эм, харшлын эсрэг эм зэрэг нь хөл тайван бусын хам шинжийн шинж тэмдгийг даамжруулж болно. Тиймээс шинж тэмдэг муудсан цаг хугацаа эм ууж эхэлсэн үетэй давхцаж байгаа эсэхийг эмийн хэрэглээний тэмдэглэлээс шалгах хэрэгтэй.
Шинж тэмдэг ойр ойрхон илэрч, нойронд саад болж байвал эмийн эмчилгээг авч үзнэ. Паркинсоны өвчний эмчилгээнд ч хэрэглэдэг боловч түүнээс хавьгүй бага тунгаар хэрэглэдэг допамины үйлдлийг дэмжигч эмүүд болох прамипексол, ропинирол, мөн мэдрэлийн гаралтай өвдөлт, эпилепсийн эмчилгээнд хэрэглэдэг альфа-2-дельта лигандын бүлгийн прегабалин буюу габапентиныг өвчтөний онцлогт тохируулан сонгож бичиж өгдөг.
Бусад эмчилгээнд хариу өгөхгүй хүнд хэлбэрийн хөл тайван бусын хам шинжийн үед бага тунтай опиоид хэрэглэхийг авч үзэж болно. Гэхдээ хамаарал үүсэх, гаж нөлөө үзүүлэх эрсдэлийг тооцох шаардлагатай тул мэргэжлийн хяналт хэрэгтэй.
Орой болохоор хөл тавгүйрхэж, хөдөлгөх хүсэл төрөхийг зүгээр л ядарснаас болсон гэж бодох нь амархан. Гэвч энэ нь хөл тайван бусын хам шинж байж болох бөгөөд эмчлүүлэхгүй орхивол гүн нойронд саад болж, эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлнө.
Хо Гён, Дуннэ Бонсэн эмнэлгийн Нойр судлалын төвийн захирал Ёнсэ их сургуулийн Анагаахын сургуульд бакалавр, магистрын зэрэг хамгаалж, дараа нь Кёнхи их сургуулийн дэргэдэх сургуульд анагаах ухааны докторын зэрэг авчээ. Ажлынхаа эхэн үед Бонсэн дурсгалын эмнэлэгт мөн ажилласан байна. АНУ-ын Йелийн их сургуулийн эмнэлэгт эпилепсийн чиглэлээр мэргэшсэнийхээ дараа Северанс эмнэлгийн мэдрэлийн эмчийн профессороор ажиллаж, Ёнсэ их сургуулийн Анагаахын сургуулийн дэргэдэх Эпилепси судлалын хүрээлэн болон Нойрны эрүүл мэндийн төвийг удирджээ. Солонгосын Эпилепси судлалын нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч, Солонгосын Нойр судлалын нийгэмлэгийн ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байсан, тус улсын эпилепси, нойрны эмгэгийн салбарын нэр хүндтэй мэргэжилтэн. Мөн EBS-ийн “Нэрт эмч”, KBS-ийн “Амьдрал ба өвчний нууц”, MBC-ийн “Эмч нар” зэрэг нэвтрүүлэгт оролцож байв.
