“Sau khi sơ chế gà sống hoặc thịt, nhất định phải xịt dung dịch khử trùng lên thớt rồi rửa bằng nước”, “Nhà có em bé thì phải dùng khăn ướt diệt khuẩn chứ” - đây là những câu nói nhiều người vẫn thường nghe. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng phần lớn thói quen này không mang lại nhiều hiệu quả. Không chỉ khử khuẩn sai cách, việc phơi nhiễm hóa chất không cần thiết còn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe cả gia đình.
Phải làm sạch vết bẩn trước rồi mới dùng chất khử trùng
Khi dọn dẹp, không ít người xịt chất khử trùng trực tiếp lên bề mặt đang bám dầu mỡ hoặc cặn thức ăn rồi rửa ngay. Nhưng nếu dùng chất khử trùng như chất tẩy rửa thì gần như vô ích. Ngay từ mục đích sử dụng, hai sản phẩm này đã khác nhau. Nếu không lau sạch bề mặt trước khi khử trùng, lớp chất bẩn sẽ đóng vai trò như một “lá chắn”, khiến hoạt chất khử trùng bị chặn lại trước khi kịp tiếp xúc với vi khuẩn.
Trao đổi với CNN, bà Alicia McCarthy, nghiên cứu viên cao cấp của Viện Nghiên cứu Giảm độc chất (TURI) thuộc Đại học Massachusetts (Mỹ), nói: “Chất bẩn và vết bám đóng vai trò như một lớp lá chắn, khiến chất khử trùng không thể chạm trực tiếp vào vi sinh vật”, đồng thời ví von “khử trùng mà không làm sạch trước giống như bỏ qua bước quét nhà rồi dùng cây lau ướt lau một sàn đầy vụn bánh mì”.
Ngay cả khi đã làm sạch bề mặt, nếu xịt chất khử trùng rồi lau ngay lập tức thì cũng không có tác dụng. Bà Heather Tenney, giám đốc chính sách khoa học của TURI, nhấn mạnh: “Đa số mọi người lau ngay sau khi xịt chất khử trùng, điều đó chẳng khác nào không dùng chất khử trùng”. Theo bà, để tiêu diệt vi khuẩn, bề mặt cần được phủ chất khử trùng và duy trì trong ít nhất 1 phút đến tối đa khoảng 10 phút.
Trong sinh hoạt hằng ngày, chỉ cần chất tẩy rửa là đủ: Cần tránh lạm dụng chất khử trùng
Sau đại dịch COVID-19, các sản phẩm khử khuẩn trở thành vật dụng phòng dịch quen thuộc trong nhiều gia đình. Tuy vậy, đa số chuyên gia cho rằng việc giữ vệ sinh trong nhà thường ngày chỉ cần chất tẩy rửa là đủ.
Các chuyên gia cho biết nếu trong nhà không có người mắc bệnh truyền nhiễm hoặc không xử lý thịt sống, thì không nhất thiết phải dùng chất khử trùng hóa học. Trong hầu hết tình huống, chỉ cần chà rửa kỹ bằng xà phòng và nước là đủ. Họ giải thích rằng trong quá trình chà bằng chất tẩy rửa hoặc xà phòng rồi tráng lại bằng nước, các liên kết hóa học giúp virus và vi khuẩn bám cố định trên bề mặt sẽ bị phá vỡ, và vi sinh vật sẽ bị rửa trôi xuống cống.
Xét đến những tác động bất lợi tiềm ẩn đối với sức khỏe con người và môi trường, các chuyên gia khuyến nghị chỉ sử dụng chất khử trùng một cách hạn chế, trong những tình huống thật sự cần thiết. Cũng có ý kiến cho rằng suy nghĩ “phải tiêu diệt bằng được vi khuẩn ở gần mình” là một dạng ám ảnh tâm lý.
Lạm dụng chất khử trùng có thể đe dọa cả khả năng sinh sản và tế bào não
Ngoài ra, việc lạm dụng chất khử trùng không cần thiết có thể gây hại sức khỏe, cần đặc biệt lưu ý. Nhiều loại khăn ướt diệt khuẩn và chất khử trùng được dùng rộng rãi ở gia đình, trường học, bệnh viện… thường chứa “hợp chất amoni bậc bốn (QAC)”, và đây được xem là một trong những chất đáng lo ngại điển hình. Các nghiên cứu gần đây cho thấy QAC đang được phát hiện rộng rãi trong nhiều mẫu sinh học như huyết thanh, sữa mẹ, nước tiểu, phân… của con người.
Các kết quả thí nghiệm trên động vật và tế bào tích lũy trong 10 năm qua cũng làm gia tăng cảnh báo. Theo nghiên cứu, QAC có thể gây phản ứng viêm và làm phát sinh bất thường ở hệ hô hấp và hệ miễn dịch; đồng thời cũng đặt ra mối liên quan với suy giảm khả năng sinh sản và dị tật thai nhi. Trên thực tế, thí nghiệm trên chuột đã ghi nhận trường hợp khả năng sinh sản suy giảm đáng kể. Ngoài ra, cũng có báo cáo cho thấy chất này có thể làm suy yếu chức năng ty thể - bộ phận đảm nhiệm sản xuất năng lượng của tế bào - và có thể làm tổn thương các tế bào não hỗ trợ giao tiếp giữa các tế bào thần kinh.
“Nước tẩy” mà chúng ta thường dùng để vệ sinh nhà vệ sinh… nếu sử dụng sai cách cũng có thể trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe. Nếu hít phải quá nhiều thành phần của nước tẩy qua đường hô hấp, có thể gây tổn thương phổi do hóa chất hoặc phù phổi, rối loạn chức năng đường thở phản ứng (RADS), hen suyễn do hóa chất… Nếu trong lúc làm việc vô tình bắn vào mắt, cũng có thể gây tổn thương giác mạc nghiêm trọng.
Đặc biệt, tuyệt đối không được dùng nước tẩy cùng nước nóng hoặc tùy tiện trộn với các chất tẩy rửa hoặc chất khử trùng khác. Việc này có thể tạo ra khí độc nguy hiểm, làm tổn thương niêm mạc đường hô hấp.
Cuối cùng, nếu phải dùng chất khử trùng, cần sử dụng tối thiểu trong những tình huống thật sự cần thiết, đồng thời tuân thủ chính xác thời gian và cách dùng theo hướng dẫn của sản phẩm.
