“Түүхий тахиа эсвэл мах боловсруулсны дараа заавал хэрчих модон дээр ариутгалын бодис цацаад усаар угаадаг”, “Нярайтай айл бол ариутгалын нойтон салфетка хэрэглэх ёстой шүү дээ” гэх яриаг хүмүүс өдөр тутамдаа олон сонсдог. Гэвч ийм дадлын ихэнх нь бодит үр дүнгүй, бүр эсрэгээрээ гэр бүлийнхнийг шаардлагагүй химийн бодист өртүүлж эрүүл мэндэд нь эрсдэл үүсгэж болзошгүйг мэргэжилтнүүд анхааруулж байна.
Бохирдлыг эхлээд арилгасны дараа л ариутгагч хэрэглэх ёстой
Тос, хоолны үлдэгдлээр бохирдсон гадаргуу дээр шууд ариутгагч цацаад “цэвэрлэчихлээ” гэж үзэх тохиолдол цөөнгүй. Гэвч ариутгагчийг цэвэрлэгээний бодис шиг хэрэглэвэл нэмэргүй. Учир нь хоёр бүтээгдэхүүний зориулалт өөр. Ариутгагч хэрэглэхээс өмнө гадаргууг эхлээд сайтар арчиж цэвэрлэхгүй бол бохирдол нь хамгаалалтын давхарга болж, ариутгах найрлага нь нянд хүрэхээсээ өмнө хаагддаг.
АНУ-ын Массачусетсийн их сургуулийн Хорт бодисын хэрэглээг бууруулах судалгааны хүрээлэн (TURI)-гийн ахлах судлаач Алиша Маккарти CNN-д өгсөн ярилцлагадаа “Бохирдол, хир нь хамгаалалтын давхарга болж, ариутгагч нь бичил биетэнд шууд хүрч чаддаггүй” гээд “Цэвэрлэхгүйгээр шууд ариутгах нь шүүрдэхээ алгасаад, талхны үйрмэгээр дүүрэн шалыг нойтон алчуураар арчихтай адил” гэж шүүмжилсэн.
Гадаргууг цэвэрлэсэн байсан ч ариутгагч цацсаны дараа шууд арчаад авбал мөн л үр дүнгүй. TURI-ийн Шинжлэх ухааны бодлогын газрын захирал Хедер Тени “Ихэнх хүн ариутгагч цацмагцаа арчиж авдаг. Энэ нь ариутгагчийг огт хэрэглэхгүйтэй ялгаагүй” гэж онцолсон. Түүний тайлбарласнаар, ариутгагч нь нянг устгахын тулд гадаргуу дээр хамгийн багадаа 1 минут, хамгийн ихдээ 10 минут орчим түрхэгдсэн хэвээр байх ёстой.
Өдөр тутамд цэвэрлэгээний бодис хангалттай… ариутгагчийг замбараагүй хэрэглэхээс зайлсхийх хэрэгтэй
Шинэ төрлийн коронавирусийн халдвар (COVID-19)-ын цар тахлын үед ариутгалын бодис айл өрхийн халдвар хамгааллын зайлшгүй хэрэгцээт бүтээгдэхүүн болж хэвшсэн. Гэвч олон мэргэжилтэн гэрийн ариун цэврийн менежментэд өдөр тутамдаа цэвэрлэгээний бодис хангалттай гэж тэмдэглэдэг.
Мэргэжилтнүүдийн зөвлөснөөр, гэрт халдварт өвчтэй хүн гарсан эсвэл түүхий махтай харьцсан зэрэг онцгой нөхцөлөөс бусад үед химийн ариутгагчийг заавал хэрэглэх шаардлагагүй. Ихэнх тохиолдолд саван, усаар сайтар үрж угаахад л хангалттай. Учир нь угаалгын бодис эсвэл савангаар үрээд усаар зайлах явцад вирус, нянг гадаргууд “наалдуулж” тогтоодог химийн холбоос тасарч, бичил биетүүд бохирын хоолой руу угаагдан урсдаг гэж тайлбарладаг.
Хүний эрүүл мэнд болон байгаль орчинд үзүүлэх болзошгүй сөрөг нөлөөг харгалзан үзвэл ариутгагчийг зөвхөн зайлшгүй шаардлагатай үед л хязгаарлагдмал хэрэглэх нь зохистой. Ойр орчмын нянг заавал устгах ёстой гэсэн бодол нь нэг төрлийн сэтгэлзүйн албадмал хандлага гэсэн шүүмжлэл ч гарч байна.
Анзааралгүй хэрэглэсэн ариутгагч, үржихүйн чадвар·тархины эс хүртэл заналхийлж болзошгүй
Шаардлагагүйгээр ариутгагчийг хэтрүүлэн хэрэглэх нь эрүүл мэндэд заналхийлж болзошгүй тул болгоомжлох хэрэгтэй. Гэр, сургууль, эмнэлэг зэрэгт өргөн хэрэглэгддэг ариутгалын нойтон салфетка болон ариутгагчид “дөрөвдөгч аммонийн нэгдэл (QAC)” агуулагдсан байх нь олон бөгөөд энэ найрлага нь төлөөлөхүйц эрсдэлтэй бодисын нэгээр нэрлэгддэг. Сүүлийн үеийн судалгаагаар QAC нь хүний цусны ийлдэс, хөхний сүү, шээс, өтгөн зэрэг олон төрлийн биологийн сорьцод өргөн хүрээтэй илэрч байгаа нь тогтоогдсон.
Сүүлийн 10 жилд хуримтлагдсан амьтны туршилт, эсийн туршилтын үр дүн ч сэрэмжлүүлж байна. Судалгаагаар QAC нь үрэвслийн урвал үүсгэж, амьсгалын зам болон дархлааны тогтолцоонд өөрчлөлт авчрах боломжтой бөгөөд үржихүйн чадвар буурах, ургийн гаж хөгжилтэй холбоотой байж болзошгүй гэсэн асуудал ч хөндөгдсөн. Үнэндээ хулганын туршилтаар үржихүйн чадвар мэдэгдэхүйц буурсан тохиолдол батлагдсан. Үүнээс гадна эсийн энерги үйлдвэрлэлийг хариуцдаг митохондрийн үйл ажиллагааг сулруулж, мэдрэлийн эсүүдийн хоорондын харилцааг дэмждэг тархины эсийг гэмтээж болзошгүй гэсэн мэдээлэл ч бий.
Бид жорлон цэвэрлэх зэрэгт түгээмэл хэрэглэдэг “цайруулагч (bleach)” ч буруу хэрэглэвэл эрүүл мэндэд ноцтой аюул учруулна. Цайруулагчийн найрлагыг амьсгалын замаар хэт ихээр сорвол химийн гаралтай уушгины гэмтэл эсвэл уушгины хаван, реактив амьсгалын замын үйл ажиллагааны алдагдал (RADS), химийн бодисоор өдөөгдсөн астма зэрэг үүсгэж болзошгүй. Ажиллах үед санамсаргүйгээр нүд рүү үсэрвэл эвэрлэг бүрхэвчийг ноцтой гэмтээх нь ч бий.
Ялангуяа цайруулагчийг халуун устай хамт хэрэглэх, эсвэл өөр цэвэрлэгээний бодис·ариутгагчтай дураараа хольж хэрэглэх үйлдэл нь огтхон ч болохгүй. Ингэвэл амьсгалын замын салстыг гэмтээхүйц үхэлд хүргэж болзошгүй хорт хий үүсэх эрсдэлтэй.
Эцэст нь, ариутгалын бодис хэрэглэх шаардлагатай бол зайлшгүй нөхцөлд л, бүтээгдэхүүний зааврын дагуу зөв хугацаа, зөв хэрэглээг ягштал мөрдөн, хамгийн бага хэмжээнд хэрэглэх ухаалаг хандлага хэрэгтэй.
