Nắng nóng cực đoan và tình trạng nóng ẩm kéo dài khiến nhu cầu sử dụng thiết bị, hệ thống làm mát – điều hòa không khí tăng mạnh. Cùng với đó, nguy cơ nhiễm vi khuẩn Legionella, còn được gọi là “bệnh điều hòa”, cũng khiến giới y tế cảnh báo. Legionella phát triển tốt trong các nguồn nước tương đối ấm như nước tháp giải nhiệt của các tòa nhà lớn, hệ thống nước nóng, vòi sen, đài phun nước, các cơ sở cấp nước… Khi hít phải các giọt nước nhiễm Legionella qua đường hô hấp, người bệnh có thể mắc các bệnh liên quan như sốt Pontiac thể nhẹ hoặc legionellosis thể nặng.
Nhật báo The Guardian (Anh) và một số nguồn khác đưa tin, cuối tháng 6 vừa qua, khu East Village – khu dân cư giàu có ở Manhattan (New York, Mỹ) – ghi nhận hàng chục ca bùng phát theo cụm trong thời gian tương đối ngắn, làm dấy lên cảnh giác.
Theo Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hàn Quốc (KDCA), legionellosis là bệnh truyền nhiễm bắt buộc khai báo nhóm 3. Đặc biệt, người từ 50 tuổi trở lên, người mắc bệnh phổi mạn tính, bệnh nhân đái tháo đường, người suy giảm miễn dịch… cần hết sức thận trọng, do nguy cơ tiến triển nặng cao. Vì vậy, giới chuyên môn nhấn mạnh cần quản lý vệ sinh nghiêm ngặt tại các cơ sở công cộng sử dụng hệ thống làm mát như tháp giải nhiệt.
Đáng lưu ý, gần đây điều hòa không chỉ chạy chế độ “làm mát” khi nhiệt độ cao, mà còn thường xuyên bật chế độ “hút ẩm” trong mùa mưa hoặc khi độ ẩm lớn. Vì vậy, cần vệ sinh định kỳ và ngăn tình trạng nước đọng. Bởi Legionella có thể sinh sôi mạnh trong lượng nước rơi xuống rồi ứ lại từ điều hòa, hệ thống làm mát, thậm chí cả thiết bị sưởi.
Năm nay tròn 50 năm vụ bùng phát bệnh Legionella theo cụm tại đại hội thường niên American Legion năm 1976 ở Mỹ
Tên gọi tác nhân gây bệnh “Legionella” bắt nguồn từ “Legion”, nghĩa là cựu chiến binh. Tên này được đặt theo American Legion – tổ chức cựu chiến binh Mỹ – nơi từng chịu thiệt hại trong vụ lây nhiễm tập thể năm 1976. Năm nay đánh dấu tròn 50 năm kể từ khi vi khuẩn Legionella và bệnh Legionella được phát hiện.
American Legion tổ chức đại hội thường niên trong 3 ngày, từ 21-07-1976, tại khách sạn Bellevue-Stratford ở Philadelphia, bang Pennsylvania. Philadelphia và thời điểm tháng 7 được chọn để kỷ niệm 200 năm Tuyên ngôn Độc lập Mỹ, được thông qua tại Philadelphia ngày 04-07-1776. Đại hội kết thúc suôn sẻ với sự tham dự của hơn 2000 hội viên.
Vấn đề bắt đầu từ ngày 27-07, sau khi sự kiện kết thúc. Các báo cáo cho biết nhiều hội viên trong độ tuổi từ 39 đến 82 đã lần lượt tử vong. Các nạn nhân than phiền mệt mỏi, đau ngực, sung huyết phổi, sốt rồi qua đời; nguyên nhân tử vong cuối cùng được cho là nhồi máu cơ tim.
Phát hiện dịch tễ và báo cáo nhanh giúp nắm thực trạng, xác định nguyên nhân
Việc làm rõ về mặt dịch tễ các triệu chứng và các ca tử vong này bắt đầu từ quan sát và báo cáo kịp thời của bác sĩ Ernest Campbell, bác sĩ hành nghề tư tại Bloomsburg (bang Pennsylvania). Bác sĩ Campbell nhận thấy 3 bệnh nhân của ông tử vong với các triệu chứng tương tự đều có điểm chung là đã tham dự đại hội cựu chiến binh ở Philadelphia. Ông lập tức thông báo cho Sở Y tế bang. Kết quả điều tra cho thấy tổng cộng 182 người có triệu chứng tương tự, gồm 149 hội viên tham dự đại hội và 33 bệnh nhân liên quan tại khách sạn và khu vực; trong số này xác định có 29 người tử vong. Đây là một vụ bùng phát quy mô lớn.
CDC – cơ quan liên bang của Mỹ – đã vào cuộc, tiến hành cuộc điều tra quy mô lớn nhằm tìm tác nhân gây bệnh và quá trình lây truyền. Kết quả, vào tháng 1-1977, CDC xác định một loại vi khuẩn là nguyên nhân gây bệnh. Cơ quan này xác nhận vi khuẩn đã sinh sôi trong nguồn nước bị ô nhiễm tại tháp giải nhiệt của hệ thống điều hòa khách sạn, rồi lan khắp tòa nhà theo hệ thống làm mát – điều hòa. Nhóm nghiên cứu của CDC đặt tên tác nhân gây bệnh mà họ phát hiện là “Legionella”. Tên gọi này lấy theo American Legion – tổ chức cựu chiến binh Mỹ chịu thiệt hại trong vụ lây nhiễm tập thể.
Qua quá trình đó, các quy định y tế mới đối với hệ thống điều hòa – sưởi – thông gió trên toàn thế giới bắt đầu hình thành. Đây cũng là lý do mỗi khi vào mùa hè, các doanh nghiệp liên quan đến hệ thống điều hòa hoặc đơn vị quản lý cơ sở vật chất thường tiến hành vệ sinh và kiểm tra hệ thống làm mát để ngăn vi khuẩn Legionella sinh sôi và lan rộng.
Hít phải vi khuẩn Legionella có thể gây bệnh từ sốt Pontiac thể nhẹ đến legionellosis thể nặng
Vi khuẩn Legionella có nhiều chủng loại. Khi bị hít vào cơ thể dưới dạng hơi nước hoặc sương mù, chúng có thể gây ra các triệu chứng đa dạng từ nhẹ đến nặng. Hơi nước là dạng khí trong suốt hình thành khi nước hoặc chất lỏng khác bay hơi hoặc sôi. Sương mù là các hạt chất lỏng mờ đục hình thành khi chất lỏng được phun ra rồi gặp không khí và ngưng tụ, giống làn sương trắng thoát ra từ máy tạo ẩm siêu âm.
Khi nhiễm Legionella, người bệnh có thể mắc nhiều bệnh khác nhau, từ sốt Pontiac mức độ nhẹ đến legionellosis mức độ nặng. Lây nhiễm chủ yếu xảy ra khi hít phải các giọt nước bị ô nhiễm từ nước tháp giải nhiệt của các tòa nhà lớn, hệ thống nước nóng, vòi sen, đài phun nước… qua đường hô hấp. Nguy cơ mắc bệnh tăng lên nếu thường xuyên lui tới khu vực gần hệ thống điều hòa bị ô nhiễm hoặc gần nguồn nước trong đô thị. Tuy nhiên, lây truyền từ người sang người hầu như không xảy ra, nên tiếp xúc với bệnh nhân cũng không bị lây.
Sốt Pontiac là bệnh cấp tính gây sốt. Thông thường, sau thời gian ủ bệnh 24~48 giờ, người bệnh có thể mệt mỏi, đau cơ, sốt, rét run… với triệu chứng tương tự cúm. Bệnh không gây viêm phổi nên mức độ nguy hiểm tương đối thấp. Phần lớn trường hợp tự hồi phục trong vòng 2~5 ngày mà không cần điều trị đặc hiệu. Có thể dùng điều trị triệu chứng như thuốc hạ sốt để giảm khó chịu.
Legionellosis có thể gây ho, sốt, đau đầu, đau cơ, khó thở… và có thể tiến triển thành viêm phổi đa ổ nặng, rất nguy hiểm. Legionellosis không phải bệnh thường gặp, với mức ảnh hưởng dưới 3 người trên 100.000 dân. Tuy nhiên, do mức độ nguy hiểm cao – có thể khiến tối đa 10% bệnh nhân được chẩn đoán tử vong – nên khi có triệu chứng, người bệnh nên gặp bác sĩ càng sớm càng tốt.
