
Đã phát hiện khả năng có thể “trẻ hóa” các tế bào ở đôi mắt đã lão hóa. Thậm chí còn xuất hiện triển vọng mở ra con đường điều trị các bệnh thoái hóa do tuổi tác khó chữa như tăng nhãn áp hoặc thoái hóa hoàng điểm.
Giáo sư nhãn khoa Lee Jun-won của Bệnh viện Gangnam Severance gần đây đã công bố một bài báo khoa học, phối hợp cùng nhóm của Giáo sư David Sinclair thuộc Trường Y Harvard, tổng hợp “khả năng ứng dụng lâm sàng của việc đảo ngược lão hóa nhãn cầu”.
Mắt là cơ quan có chuyển hóa hoạt động mạnh và cấu trúc phức tạp trong cơ thể. Đặc biệt, các tế bào võng mạc—đóng vai trò then chốt đối với chức năng thị giác—rất dễ bị tổn thương do lão hóa, bởi tế bào võng mạc hầu như không có khả năng tái sinh.
Tăng nhãn áp và thoái hóa hoàng điểm—hai nguyên nhân gây mù lòa đứng hàng 1 và 2 trên toàn thế giới—chịu ảnh hưởng lớn của lão hóa. Khi áp lực trong mắt tăng lên hoặc tuần hoàn máu kém khiến dây thần kinh thị giác bị tổn thương, bệnh có thể tiến triển thành tăng nhãn áp. Ngoài ra, khi chất thải tích tụ ở vùng trung tâm võng mạc hoặc mạch máu bất thường phát triển làm thị lực suy giảm, sẽ dẫn đến thoái hóa hoàng điểm. Dù nguyên nhân cốt lõi của cả hai bệnh vẫn chưa được làm rõ, điểm chung là lão hóa của mắt có tác động mang tính quyết định. Trong thời gian dài, giới y học coi việc đảo ngược lão hóa của mắt là điều bất khả thi, vì vậy các bệnh thoái hóa ở mắt cũng vẫn là những bệnh khó chữa khỏi hoàn toàn.
Tuy nhiên, gần đây Giáo sư Sinclair—một nhà sinh học lão hóa hàng đầu thế giới—đã đưa ra giả thuyết mới rằng nguyên nhân của lão hóa không phải do tổn thương DNA mà là “lỗi phần mềm”. Ông giải thích rằng, giống như khi phần mềm điện thoại thông minh hay máy tính gặp lỗi thì có thể khôi phục (reset) hệ thống về trạng thái ban đầu, các tế bào đã lão hóa cũng có thể được đưa trở lại trạng thái thông tin bộ gen của thời trẻ.
Chiến lược điều trị trọng tâm được đề cập trong nghiên cứu là “đảo ngược lão hóa”. Cách tiếp cận này tận dụng cơ chế hoạt động của “gen Yamanaka”, vốn có thể đưa các tế bào trưởng thành đã biệt hóa trở lại trạng thái tế bào gốc vạn năng, nhằm xóa đi các dấu vết già hóa và bệnh lý của tế bào. Trước đó, nhóm của Giáo sư Sinclair đã từng sử dụng gen Yamanaka để phục hồi thị lực suy giảm do lão hóa ở chuột.
Thông qua bài báo lần này, nhóm nghiên cứu hợp tác đã hệ thống hóa các bằng chứng khoa học cho thấy: nếu áp dụng kỹ thuật này lên các tế bào thần kinh võng mạc đã lão hóa, có thể khôi phục khả năng tái sinh của tế bào, đồng thời tái thiết các sợi trục (nhánh) của dây thần kinh thị giác bị tổn thương để phục hồi thị trường.
Nghiên cứu cũng đưa ra lộ trình để kết nối an toàn các kết quả tiền lâm sàng với thử nghiệm lâm sàng trên người. Nếu đưa gen Yamanaka vào tế bào trưởng thành quá mức, có thể phát sinh khối u; nhưng nếu thiết lập tiêu chuẩn liều điều trị một cách chính xác, có thể giảm nguy cơ khối u trong khi vẫn đạt được hiệu quả trẻ hóa. Trên thực tế, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã công nhận tiềm năng này và vào tháng 1 năm nay đã phê duyệt thử nghiệm lâm sàng trên người cho công nghệ liên quan—lần đầu tiên trên thế giới.
Giáo sư Lee Jun-won đã chủ động dẫn dắt các nghiên cứu phát triển thuốc điều trị bệnh nhãn khoa dựa trên khái niệm trẻ hóa nhãn cầu cùng với Giáo sư Sinclair. Hiện hai bên vẫn duy trì quan hệ hợp tác nhằm phát triển thuốc điều trị thoái hóa hoàng điểm.
Ông Lee giải thích: “Mắt vừa là một phần của hệ thần kinh trung ương kết nối với não, vừa là cơ quan tối ưu để kiểm chứng sớm hiệu quả và độ an toàn của liệu pháp đảo ngược lão hóa. Thành công trong việc trẻ hóa tế bào nhãn cầu sẽ trở thành cột mốc quan trọng để chinh phục lão hóa của các cơ quan chủ chốt khác như tim, gan trong tương lai.”
Bài báo hợp tác của Giáo sư Lee và nhóm của Giáo sư Sinclair đã được đăng trên tạp chí học thuật quốc tế uy tín hàng đầu thế giới trong lĩnh vực nhãn khoa, 〈Tiến bộ trong Nghiên cứu Võng mạc và Nhãn khoa (Progress in Retinal and Eye Research)〉.
