MRI хийлгэсний дараа «нугасны суваг нэлээд нарийссан байна» гэсэн онош сонсов. Зарим өвчтөнд «диск их хэмжээгээр товойж, мэдрэлийг дарж байна» гэж хэлжээ.
Нурууны мэс засал хийх эсэхийг шийдэхэд MRI маш чухал мэдээлэл өгдөг. Гэхдээ дүрс дээр эмгэг хүнд харагдаж байна гэсэн шалтгаанаар шууд мэс засал хийхээр шийддэггүй.
Мэс засал хийх эсэхийг шийдэх өөр шалгуур бий. Бусаны Хю эмнэлгийн захирал, Олон улсын нурууны дурангийн сургалтын төвийн захирал Пак Ман Гю «Мэс засал хийхээс өмнө хамгийн түрүүнд тухайн өвчтөний эмгэг үнэхээр мэс засал шаардсан түвшинд хүрсэн эсэхийг нарийн тогтоох хэрэгтэй» гэв.
Захирал Пак Ман Гю нь хоёр талт нурууны дурангийн мэс засал буюу UBE (Unilateral Biportal Endoscopy)-д голлон ажиллаж, дотоод, гадаадын эмч нарт сургалт явуулан, эрдэм шинжилгээний үйл ажиллагаа эрхэлдэг нурууны мэс заслын эмч юм. Бие дээр хоёр жижиг нүх гаргаж, нэгээр нь дуран, нөгөөгөөр нь мэс заслын багаж оруулан эмгэгтэй хэсгийг нарийн авдаг бага зүслэгтэй мэс заслын арга юм. Зүслэг болон эдийн гэмтлийг багасгадаг тул хурдан эдгэрэх давуу талтай.
UBE нь БНСУ, тэр дундаа Бусаны бүсэд олон төрлийн заалтыг хамрах хэмжээнд хөгжиж, дэлхий даяар нутагшиж байна. 2024 оноос хойш алслагдсан Бусан хотод түүнтэй уулзахаар очсон эмчийн тоо дэлхийн өнцөг булан бүрээс 140-өөс давжээ.
Ийм үед захирал Пак Ман Гю нэг зүйлийг онцгойлон анхааруулдаг. «UBE-г сайн хийдэг эмч гэдэг нь UBE-г олон хийдэг эмчээс илүүтэйгээр UBE шаардлагатай өвчтөн, одоохондоо мэс засал хийлгэх шаардлагагүй өвчтөнийг зөв ялгаж чаддаг эмч юм» гэж тэр хэлдэг. Өөрөөр хэлбэл, «өвчтөн сонгох» (patient selection) асуудал маш чухал гэсэн үг.
Мэс заслын арга хөгжихийн хэрээр UBE-ээр эмчлэх боломжтой хүрээ ч хурдацтай өргөжиж байна. Гэсэн ч тэрээр мэс засал хийх эсэхийг шийдэхдээ MRI-тай хамт эхлээд гурван зүйлийг хардаг.
Хөлийн хүч суларч байна уу, алхах чадвар хэр муудсан бэ, мөн өвчтөний шинж тэмдэг MRI-гаар харагдах эмгэгтэй үнэхээр нийцэж байна уу?
Нэгдүгээрт, MRI-гаас өмнө шалгах зүйл нь «хөлийн хүч»
Бүсэлхийн нугасны сувгийн нарийсал (lumbar spinal stenosis) нь мэдрэл дамждаг нугасны суваг нарийссанаар хөл бадайрч өвдөх, удаан алхахад хүндрэлтэй болох зэрэг шинж илэрдэг, нурууны доройтлын өвчин юм. Энэ өвчин дунд болон ахимаг насныханд түгээмэл тохиолддог.
Энэ үед захирал Пак Ман Гюгийн хамгийн түрүүнд шалгадаг зүйл нь «булчингийн хүч суларсан эсэх» юм. Хөлийн хүч тасралтгүй буурч байгаа эсэх, шагай эсвэл хөлийн хуруугаа зохих ёсоор өргөж чадахгүй болсон эсэх зэрэг мэдрэлийн үйл ажиллагаа хурдан муудаж байгаа шинжийг шалгана.
Өвдөлт хүчтэй байх нь мэдрэлийн үйл ажиллагаа муудсантай адил зүйл биш. Тиймээс өвдөлттэй байсан ч эм, тариа, дасгал болон сэргээн засах эмчилгээгээр хянагдаж, булчингийн хүч хэвээр байвал мэс засалд яаралгүй консерватив эмчилгээг үргэлжлүүлж болно.
Харин өвдөлт маш хүчтэй биш ч хөлийн хүч тасралтгүй буурч байвал нөхцөл байдал өөр болно.
Захирал Пак Ман Гю «Булчингийн хүч буурсаар байхад ямар ч нөхцөлд консерватив эмчилгээг үргэлжлүүлэх нь зөв биш. Мэдрэлийн үйл ажиллагаа муудаж буй дохио байгаа эсэхийг заавал эхлээд шалгах хэрэгтэй» гэж хэлэв.
Хоёрдугаарт, хэр удаан алхаж чадах вэ?
Нугасны сувгийн нарийслын гол шинжийн нэг нь алхах явцад хөл бадайрч, өвдөөд цааш алхахад хэцүү болох явдал юм. Тиймээс алхах чадвар ч мэс заслын чухал шалгуур болдог.
Энэ үед хэдэн метр алхаж чадах вэ гэсэн абсолют тооноос илүүтэй өмнөхтэй харьцуулахад хэр муудсан нь чухал. Урьд нь 30 минутаас дээш ямар ч асуудалгүй алхдаг байсан хүн одоо 5, 10 минут алхахад л хөл нь өвдөж, амрах шаардлагатай болсон бол энэ нь өөр утгатай. Дэлгүүр хэсэх, гадуур явах, ажилдаа ирж очих зэрэг өдөр тутмын энгийн үйлдлүүд хүндрэлтэй болсон эсэх ч чухал.
Харин MRI дээр нарийсал нэлээд хүнд харагдсан ч алхахад томоохон хүндрэлгүй, өдөр тутмын амьдралаа хэвийн үргэлжлүүлж, консерватив эмчилгээгээр шинж тэмдгээ хянаж чадвал мэс засалд яарахгүй байж болно. MRI дээрх «нарийслын хэмжээ» нь өвчтөний бодит амьдралд мэдэрч буй зовиуртай заавал шууд хамааралтай байдаггүй гэсэн үг.
Бүсэлхийн дискний ивэрхийн үед ч зарчим нь ижил. Бүсэлхийн нугаламын дискний ивэрхий (lumbar disc herniation) гэдэг нь дискний нэг хэсэг түрж гарч мэдрэлийг дарснаар зөвхөн бүсэлхий төдийгүй өгзөг, гуя, шилбэ, хөлд өвдөлт, бадайралт үүсгэдэг өвчин юм. Нугасны сувгийн нарийслынхаас хамаагүй эрт, бүр 20-иод оны сүүлчээс 30-аад наснаас эхлэн илэрч болно.
Гэхдээ булчингийн хүч буураагүй, өвдөлт намдсан эсвэл хугацаа өнгөрөхийн хэрээр сайжирч байвал эхлээд консерватив эмчилгээ хийнэ. Учир нь товойсон диск хугацаа өнгөрөхөд аяндаа багасах «дискний шимэгдэлт» (disc resorption) тохиолдож болно.
Харин шагай, хөлийн хурууны хүч суларч, хөлөө чирч эхэлбэл мэс заслын талаар идэвхтэй авч үзнэ. Мөн олон төрлийн консерватив эмчилгээ хийсэн ч өвдөлт намдахгүй, унтах, алхах, ажиллахад ч хүндрэлтэй болсон үед адилхан.
Гуравдугаарт, шинж тэмдэг MRI-тай үнэхээр нийцэж байна уу?
Өөр нэг чухал шалгуур нь өвчтөний хэлж буй шинж тэмдэг MRI дээр харагдах эмгэгтэй хоорондоо нийцэж байгаа эсэхийг шалгах явдал юм.
Нугасны сувгийн нарийсалтай өвчтөний MRI-г харахад хоёр, гурван хэсэг зэрэг нарийссан тохиолдол цөөнгүй. Жишээлбэл, L3-4, L4-5, L5-S1 гэсэн гурван нугаламын завсар бүгд нарийссан харагдлаа гэж бодъё. Тэгвэл ирээдүйгээ бодож гурван хэсгийг бүгдийг нь өргөсгөх нь дээр мэт санагдаж болно.
Гэхдээ заавал тийм байдаггүй. Захирал Пак Ман Гю «Өвчтөний аль хөл бадайрч өвдөж байгаа, хэр удаан алхсаны дараа шинж тэмдэг илэрдэг, булчингийн хүч болон мэдрэхүйн өөрчлөлт аль мэдрэлтэй холбоотойг эхлээд шалгана» гэж тайлбарлав.
Дараа нь MRI-тай нэг бүрчлэн тулган үзэж, бодит шинж тэмдгийг үүсгэж буй эмгэг аль нугаламын завсарт байгааг нарийн тогтооно. «MRI дээр олон газар нарийссан харагдсан ч бодит шинж тэмдгийг тайлбарлах эмгэг ганцхан хэсэгт байвал бусад хэсгийг урьдчилан сэргийлэх зорилгоор бүгдийг нь мэс засалд оруулахгүй» гэж тэр хэлэв.
Шинж тэмдэг болон MRI тодорхой нийцэхгүй тохиолдолд сонгомол мэдрэлийн ёзоорын хориг хийх эмчилгээ, булчингийн цахилгаан бичлэг, мэдрэлийн дамжуулалтын шинжилгээ зэргийг нэмэлтээр ашиглан өвчний шалтгааныг нарийвчлан тогтоодог. Энэ нь мөрдөгч хэргийн ул мөрийг хайж байгаатай төстэй.
Эцсийн дүндээ нурууны мэс заслын эхлэл нь хамгийн сүүлийн үеийн мэс заслын аргыг сонгохоос ч өмнө тавигддаг. Хөлийн хүч буурч байна уу? Алхах чадвар хэр муудсан бэ? Мөн эдгээр шинж тэмдгийг тайлбарлах эмгэг MRI дээр тодорхой харагдаж байна уу?
Мэс засал хийлгэхийг зөвлөсөн бол зөвхөн эмч төдийгүй өвчтөн ч энэ гурван зүйлийг эхлээд нягтлах шаардлагатай.
[Түгээмэл асуулт] Нурууны өвчтэй өвчтөнүүдийн байнга асуудаг асуултууд
MRI-д нугасны сувгийн нарийсал эсвэл диск харагдаж байна гэж байна…Тэгвэл хэзээ мэс засал хийлгэх хэрэгтэй вэ?
Зөвхөн MRI-ийн мэдээлэлд үндэслэн мэс засал хийх эсэхийг шийддэггүй. Хөлийн булчингийн хүч суларсан эсэх, алхах болон өдөр тутмын амьдралд ямар хэмжээний хүндрэл үүссэн, бодит шинж тэмдэг MRI дээрх эмгэгтэй нийцэж байгаа эсэхийг хамтад нь шалгасны дараа шийдвэр гаргана.
Өвдөлт хүчтэй байна, одоо мэс засал хийлгэх цаг нь болсон уу?
Заавал тийм биш. Өвдөлтийг эм, тариа, дасгал болон сэргээн засах эмчилгээгээр хянаж, мэдрэлийн үйл ажиллагаа хэвээр байвал хэсэг хугацаанд хүлээж болно. Харин өвдөлт хүчтэй биш байсан ч булчингийн хүчний бууралт даамжирч байвал мэс заслын талаар илүү идэвхтэй авч үзэх шаардлагатай үе юм.
Нурууны ясны олон хэсэг нарийссан байна гэж гарчээ. Тэгвэл мэс засал томрох уу?
Энэ нь чухал мэдээлэл мөн. Гэхдээ биеийн шинж тэмдгийг бодитоор үүсгэж буй нугаламын завсар яг аль хэсэгт байгааг эхлээд тогтоох ёстой. Олон хэсэг нарийссан харагдсан ч зөвхөн нэг хэсэг нь шинж тэмдэг үүсгэж байна гэж үзвэл шаардлагатай хэсгийг л эмчлэх тохиолдол бий.
Ийм үед шууд эмнэлэгт хандах шаардлагатай гэсэн анхны аюулын дохио нь юу вэ?
Хөлийн хүч гэнэт буурах буюу хурдан муудах, өтгөн шингэнээ барих, гаргах үйл ажиллагаанд өөрчлөлт орох, эсвэл хярзан орчмын мэдрэхүй буурах үед яаралтай эмнэлэгт хандах хэрэгтэй. Ийм сүүлний бөөгнөрөл мэдрэлийн хам шинж (cauda equina syndrome) нь зүгээр нэг «өвдөлт ихтэй бүсэлхийн дискний ивэрхий» биш, олон захын мэдрэлийн ёзоор нэгэн зэрэг дарагдсан мэдрэлийн яаралтай тусламж шаардсан байдал юм. Эмчилгээ хойшилбол мэдрэлийн гэмтэл сэргэхгүй байж болох бөгөөд хөл саажихаас эхлээд бэлгийн үйл ажиллагааны алдагдал, шээс болон гэдэсний үйл ажиллагааны эмгэг зэрэг ноцтой үр дагавар үлдээж болно.
Зөвлөгөө өгсөн=Бусаны Хю эмнэлгийн захирал, Олон улсын нурууны дурангийн сургалтын төвийн захирал Пак Ман Гю. Тэрээр Кёнбук үндэсний их сургуулийн Анагаахын сургуулийг төгсөж, Кёнбук үндэсний их сургуулийн эмнэлгийн мэдрэлийн мэс заслын тасагт мэргэшил эзэмшин, клиникийн багшаар ажилласан. Нурууны дуран, тэр дундаа хоёр талт нурууны дурангийн (UBE) мэс заслын чиглэлээр мэргэшсэн тул олон улсын хурлуудад лекц уншиж, мэс заслын үзүүлбэр хийж ирсэн. 2025 онд дэлхийд нэр хүндтэй Springer хэвлэлийн газраас гаргасан сурах бичиг 〈Хоёр талт нурууны дурангийн мэс засал〉 (Unilateral Biportal Endoscopic Spine Surgery: Basic and Advanced Technique)-д бүлгийн зохиогчоор оролцсоноос гадна нурууны мэс заслын 5 сурах бичигт нийт 11 бүлэг бичсэн. Тэрээр мөн World Neurosurgery сэтгүүл болон SCI зэрэглэлийн олон улсын Neurospine сэтгүүлийн өгүүлэл хянагчаар ажилладаг.
