Хүний бичил биетний судалгаа бактери·вирусаас давж, «мөөгөнцөр»-ийг хүртэл стандартчилна

Манай биед зөвхөн бактери амьдардаггүй. Арьс, гэдэс, ам, амьсгалын зам зэрэгт вирус төдийгүй хөгц·исгэгч зэрэг мөөгөнцөр ч хамт оршдог.

Өмнө нь бактери, вирус дээр төвлөрч байсан улсын микробиомын судалгааны стандарт одоо мөөгөнцөр хүртэл тэлнэ. Судалгааны байгууллага бүр сорьцтой харьцах, эсвэл генетикийн мэдээлэл шинжлэх арга нь өөр өөрөөс шалтгаалан үр дүн зөрөх асуудлыг бууруулахын тулд ийм өөрчлөлт хийжээ.

Өвчний хяналт, урьдчилан сэргийлэх газрын Үндэсний эрүүл мэндийн хүрээлэн Эрүүл мэнд, нийгмийн хамгааллын яамтай хамтран ‘Эмнэлэгт суурилсан хүний микробиомын судалгаа, хөгжлийн төслийн үйл ажиллагааны удирдамж’-ийн шинэчилсэн хувилбарыг хэвлэн гаргаснаа 20-нд мэдэгдэв.

Микробиом гэдэг нь хүн, амьтан ургамал, хөрс, далай зэрэг тодорхой орчинд амьдардаг бичил биетүүд болон тэдгээрийн эзэмшдэг генетикийн мэдээллийг хамтад нь нэрлэсэн ойлголт юм. Өвчин үүсэж, даамжрах явцыг ойлгох, эсвэл шинэ оношилгоо·эмчилгээний аргыг олох судалгаанд ашигладаг.

Энэ удаагийн шинэчлэл дундаас хамгийн том өөрчлөлт нь бактери, вирусын дараа мөөгөнцрийн микробиом болох ‘майкобиом(Mycobiome)’-ыг стандарт судалгааны зорилтот хүрээнд багтаасан явдал юм.

Тоо хэмжээ бага, ДНХ ялгах нь ч төвөгтэй…мөөгөнцрийн судалгаа яагаад хэцүү вэ

Мөөгөнцөр нь гэдэс, арьс, амны хөндий, амьсгалын зам зэрэг хүний биеийн олон хэсгээс илэрдэг. Сүүлийн үед мөөгөнцөр дархлааны тогтолцоо болон бусад бичил биеттэй хэрхэн харилцан нөлөөлдөг, мөн олон төрлийн өвчинтэй ямар холбоотойг тогтоохыг зорьсон судалгаа ч нэмэгдэж байна.

Гэвч бактеритай харьцуулахад судлахад төвөгтэй. Хүний сорьцод мөөгөнцөр нь бактеринаас тоо хэмжээ багатай байх нь олон бөгөөд хатуу эсийн ханатай тул ДНХ-ийг хангалттай хэмжээгээр ялган авах үйл явц ч амаргүй.

Сорьцыг хэрхэн авсан, хэрхэн хадгалсан, ДНХ-ийг ямар аргаар ялгасан зэргээс шалтгаалан үр дүн өөрчлөгдөж болно. Шинжилгээ хийх генийн хэсгийг хаана тогтоосон нь ч нөлөөлнө.

Бохирдлын хяналт мөн чухал. Мөөгөнцөр багатай сорьцод орчин, эсвэл лабораторийн урвалжаас холилдон орсон мөөгөнцрийн ДНХ бодитоор хүний биед байсан мэт илрэх боломжтой учраас тэр.

Ижил сорьцыг шинжилсэн ч судалгааны байгууллага бүрийн үр дүн өөр өөр гарах шалтгаан нь энэ юм.

Сорьц боловсруулах үе шатнаас генетикийн мэдээлэл шинжлэх хүртэлх нийтлэг шалгуур

Өвчний хяналт, урьдчилан сэргийлэх газар ийм зөрүүг бууруулахын тулд энэ удаагийн шинэчилсэн хувилбарт мөөгөнцрийн судалгааны нийтлэг журам, шалгуурыг шинээр тусгав. Сорьц боловсруулах үе шатнаас генетикийн мэдээлэл шинжлэх хүртэл судалгааны үе шат бүрт хэрэглэх боломжтой шалгуурыг санал болгожээ.

Зорилго нь байгууллага бүрийн шинжилгээний үр дүн зөрөх асуудлыг багасгаж, өөр өөр байгууллагаас гарсан өгөгдлийг харьцуулах, эсвэл хамтад нь ашиглах боломж бүрдүүлэх явдал юм.

Өмнөх зааврыг ч өөрчлөгдсөн судалгааны орчин, шинжилгээний технологид нийцүүлэн засварлав. Бактерийг хамарсан ‘бактериом(Bacteriome)’, вирусыг хамарсан ‘вайром(Virome)’-д майкобиомыг нэмснээр хүний бичил биетний судалгааны хүрээг тэлжээ.

Өвчтөний эмнэлзүйн мэдээлэл болон бичил биетний генетикийн мэдээллийг хамтад нь шинжлэх боломжтой болгох шалгуурыг мөн тогтоов. Өвчин, эсвэл эмчилгээний мэдээлэл болон микробиомын өгөгдлийг хамтад нь харж, тодорхой бичил биетний өөрчлөлт өвчинтэй ямар холбоотойг шалгахын тулд юм.

Гэхдээ тодорхой бичил биет өвчтөнд их эсвэл бага байна гэдэг баримтаар л өвчний шалтгаан гэж дүгнэж болохгүй. Микробиом нь хооллолт, эмийн хэрэглээ, амьдрах орчин, дархлааны байдал зэрэг олон хүчин зүйлийн нөлөөнд ордог. Өвчинтэй шалтгаан-хамаарлыг тогтоохын тулд нэмэлт судалгаа шаардлагатай.

2027 он хүртэл 499 тэрбум вон投入…солонгосчуудад тохирсон оношилгоо·эмчилгээний судалгааны суурь бүрдүүлнэ

Энэ удаагийн удирдамж нь Өвчний хяналт, урьдчилан сэргийлэх газар болон Эрүүл мэнд, нийгмийн хамгааллын яам 2023 оноос хэрэгжүүлж буй ‘Эмнэлэгт суурилсан хүний микробиомын судалгаа, хөгжлийн төсөл’-ийн нэг хэсэг юм.

1-р үе шатны төсөл 2027 он хүртэл 5 жилийн хугацаанд үргэлжлэх бөгөөд нийт төсвийн хэмжээ 499 тэрбум вон. Өвчний хяналт, урьдчилан сэргийлэх газар 245 тэрбум вон, Эрүүл мэнд, нийгмийн хамгааллын яам 254 тэрбум воныг тус тус投入 хийнэ.

Эмнэлгээс бүрдүүлсэн эмнэлзүйн мэдээлэл болон микробиомын өгөгдлийг хамтад нь шинжлэх суурийг бий болгож, үүнийг солонгосчуудад тохирсон оношилгооны арга, эмчилгээний бэлдмэл хөгжүүлэх ажилтай уялдуулах нь зорилго юм.

Удирдамжийг төслийн оролцогч байгууллагуудаас гадна их сургууль·эмнэлэг·судалгааны байгууллагууд ашиглах боломжтойгоор нээлттэй болгоно. Үндэсний эрүүл мэндийн хүрээлэн холбогдох эрдэм шинжилгээний нийгэмлэгүүд болон судалгааны байгууллагуудад агуулгыг танилцуулж, талбарын санал болон технологийн өөрчлөлтийг тусган цаашид үргэлжлүүлэн сайжруулахаар төлөвлөж байна.

Үндэсний эрүүл мэндийн хүрээлэнгийн Халдварт өвчний судалгааны төвийн захирал Чэ Хи Ёль “Микробиомын судалгаа бактериас вирус, мөөгөнцөр зэрэг рүү хурдтай тэлж байгаа тул судалгааны үр дүнгийн найдвартай байдал, ашиглах боломжийг нэмэгдүүлэх стандартчилал чухал” гээд “Байгууллага бүрийн үйлдвэрлэсэн өгөгдлийг найдвартайгаар харьцуулж, уялдуулах нийтлэг шалгуур болгон ашиглагдана гэж найдаж байна” гэж онцлов.