Các vết ban đỏ và mụn nước do zona đã biến mất hoàn toàn. Thế nhưng, có người vẫn chịu những cơn đau dữ dội như bị dao đâm hoặc như bị bỏng lửa kéo dài vài tháng, thậm chí vài năm. Tình trạng này được gọi là “đau dây thần kinh sau zona”.
Nhóm nghiên cứu do GS Oh Dae-seok (Khoa Gây mê - Điều trị đau) và GS Park Kang-min (Khoa Thần kinh), Bệnh viện Baek Haeundae thuộc Đại học Inje, dẫn dắt cho biết họ đã phân tích MRI não chuyên biệt và xác nhận mạng lưới kết nối cấu trúc trong não của nhóm bệnh nhân này thay đổi theo hướng khác với người khỏe mạnh. Nói cách khác, nguyên nhân của cơn đau mạn tính dữ dội, chỉ cần chạm nhẹ cũng đau quặn thắt, không nằm ở da hay thần kinh ngoại biên mà ở “sự thay đổi cấu trúc mạng lưới não bộ”.
Trước nay, giới y khoa chủ yếu xem bệnh này là hệ quả của tổn thương da và thần kinh ngoại biên. Tuy nhiên, chỉ dựa vào tổn thương thần kinh ngoại biên thì khó lý giải vì sao cùng mắc zona nhưng chỉ một số bệnh nhân bị đau suốt đời, và vì sao kiểu đau ở mỗi người lại khác nhau rất nhiều. Từ điểm này, nhóm nghiên cứu tập trung vào vai trò của “não”. Giả thuyết được đặt ra là cơn đau mạn tính có thể đã làm thay đổi chính các mạch vòng trong não.
Nhóm nghiên cứu chụp MRI “hình ảnh sức căng khuếch tán (DTI)” cho 42 bệnh nhân đau dây thần kinh sau zona và 41 người trưởng thành khỏe mạnh có độ tuổi, giới tính tương tự. Đây là kỹ thuật tiên tiến cho phép quan sát ở mức tế bào hướng đi và trạng thái kết nối cấu trúc của các sợi thần kinh chất trắng trong não.
“Hiệu quả truyền tải thông tin trong não cũng thấp hơn nhiều so với người khỏe mạnh”
Kết quả phân tích cho thấy, ở bệnh nhân đau dây thần kinh sau zona, hiệu quả truyền tải thông tin của toàn bộ não giảm mạnh so với người khỏe mạnh. Các tuyến kết nối, được ví như đường cao tốc trao đổi thông tin giữa các vùng não, bị rối và kéo dài, khiến hiệu quả kiểm soát tín hiệu đau trong não suy giảm nghiêm trọng.
Đặc biệt, chỉ số trung chuyển của mạng lưới kết nối tại “nhân đuôi” hai bên-trung tâm điều khiển cốt lõi có vai trò ức chế và điều hòa đau-thấp rõ rệt. Điều này cho thấy hệ thống điều hòa đau của não đã bị tổn hại về mặt cấu trúc. Nhóm nghiên cứu cũng xác nhận mối liên quan: cường độ đau càng nặng thì mức độ méo mó của mạng lưới kết nối não càng nghiêm trọng.
Ngày 14, GS Oh Dae-seok (Khoa Gây mê - Điều trị đau) nói: “Đau dây thần kinh sau zona là một bệnh mạn tính khó chịu, có thể phá hủy thảm hại chất lượng sống của người bệnh”, đồng thời nhấn mạnh: “Nghiên cứu lần này đưa ra bằng chứng mạnh mẽ rằng cơn đau này không chỉ đơn thuần là đau thần kinh ngoại biên, mà có thể là một dạng “bệnh lý não mạn tính” khi mạng lưới kết nối cấu trúc của não đã thay đổi”. GS Park Kang-min (Khoa Thần kinh) cũng cho biết: “Chưa phải từ ngày mai là chẩn đoán hay phương pháp điều trị sẽ thay đổi ngay, nhưng đây là thành quả lớn ở chỗ chúng tôi đã tìm được “dấu ấn sinh học (chỉ số) dựa trên não” có thể giúp chẩn đoán khách quan đau thần kinh mạn tính”, và nói thêm: “Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu theo dõi dài hạn để phát triển chiến lược điều trị cá nhân hóa cho bệnh nhân và hệ thống dự đoán cơn đau”.
Kết quả nghiên cứu này đã được đăng trên số mới nhất (tập 39, số 3 năm 2026) của tạp chí học thuật quốc tế trong lĩnh vực hình ảnh thần kinh não (“Brain Topography”).
