Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng thói quen ăn uống trong thời thơ ấu không chỉ ảnh hưởng đến cân nặng mà còn để lại tác động lâu dài đến não. Nhóm nghiên cứu từ Đại học Cork, Ireland cho biết nếu bị tiếp xúc với chế độ ăn nhiều chất béo và đường trong giai đoạn đầu đời, thì dù sau đó thay đổi chế độ ăn và phục hồi cân nặng về mức bình thường, ảnh hưởng ban đầu vẫn có thể tồn tại trong hành vi ăn uống và chức năng não.
Nghiên cứu này được thực hiện trên chuột trong các thí nghiệm tiền lâm sàng. Nhóm nghiên cứu đã cung cấp chế độ ăn nhiều chất béo và đường trong một khoảng thời gian nhất định, sau đó chuyển sang chế độ ăn bình thường. Kết quả cho thấy, khi trở thành chuột trưởng thành, cân nặng đã trở về mức bình thường, nhưng những thay đổi trong mô hình ăn uống và cách điều chỉnh cảm giác thèm ăn vẫn được duy trì. Nói cách khác, cân nặng đã phục hồi nhưng các mạch não không hoàn toàn trở về trạng thái trước đó.
Quan sát sự thay đổi ở vùng dưới đồi liên quan đến việc điều chỉnh cảm giác thèm ăn
Nhóm nghiên cứu đã xác nhận rằng những thay đổi hành vi này liên quan đến sự thay đổi ở vùng dưới đồi, một khu vực não chính điều chỉnh cảm giác thèm ăn và cân bằng năng lượng. Chế độ ăn nhiều chất béo và đường ban đầu đã làm giảm số lượng tế bào phát hiện các dấu hiệu liên quan đến ăn uống ở vùng dưới đồi. Điều này có nghĩa là cấu trúc của các tế bào thần kinh điều chỉnh tín hiệu ức chế và kích thích cảm giác thèm ăn đã thay đổi. Những thay đổi ở cấp độ tế bào này có thể đã ảnh hưởng đến chức năng của các mạch thần kinh liên quan đến việc truyền tín hiệu no, nhận thức cơn đói và duy trì cân bằng năng lượng.
Những kết quả này cho thấy rằng có những thay đổi không thể nhìn thấy chỉ bằng con số trên cân, nhưng có thể kéo dài ở mức độ não.
Vi khuẩn đường ruột có khả năng làm giảm tác động tiêu cực
Điều đáng chú ý trong nghiên cứu này là vi khuẩn đường ruột. Nhóm nghiên cứu đã thực hiện thí nghiệm điều chỉnh vi khuẩn đường ruột bằng cách sử dụng chủng probiotic cụ thể là Bifidobacterium longum (APC1472) và các chất xơ prebiotic như fructooligosaccharides (FOS) và galactooligosaccharides (GOS).
Kết quả cho thấy, can thiệp vi khuẩn này đã giúp phục hồi một phần những tác động lâu dài mà chế độ ăn nhiều chất béo và đường ban đầu để lại. Bifidobacterium longum đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc cải thiện hành vi ăn uống mà không gây ra sự thay đổi lớn trong cấu trúc vi khuẩn đường ruột. Trong trường hợp kết hợp FOS và GOS, đã xuất hiện những thay đổi rộng rãi hơn trong quần thể vi khuẩn đường ruột.
Xác nhận tầm quan trọng của thói quen ăn uống trong thời thơ ấu
Tiến sĩ Harriet Schellekens, người dẫn dắt nghiên cứu, đã giải thích rằng việc nhắm vào vi khuẩn đường ruột có thể làm giảm tác động lâu dài của chế độ ăn ban đầu. Tiến sĩ Cristina Cuesta-Martin, tác giả chính, cũng nhấn mạnh rằng tác động của chế độ ăn ban đầu có thể không chỉ thể hiện qua cân nặng.
Tuy nhiên, kết quả này là một nghiên cứu tiền lâm sàng dựa trên mô hình động vật, vì vậy cần có sự thận trọng khi áp dụng cho con người. Dù vậy, nhóm nghiên cứu đã đánh giá rằng việc quản lý chế độ ăn uống trong thời thơ ấu có thể ảnh hưởng đến việc hình thành thói quen ăn uống trong tương lai và nguy cơ béo phì, và can thiệp dựa trên vi khuẩn đường ruột có thể trở thành một chiến lược phòng ngừa tiềm năng.
Kết quả nghiên cứu này đã được công bố trên tạp chí khoa học quốc tế 《Nature Communications》 với tiêu đề ‘Bifidobacterium longum and prebiotic interventions restore early-life high-fat/high-sugar diet-induced alterations in feeding behavior in adult mice’.
Câu hỏi thường gặp
Q1. Chế độ ăn nhiều chất béo và đường trong thời thơ ấu có thể để lại ảnh hưởng ngay cả khi cân nặng đã trở về bình thường không?
A. Có. Nghiên cứu động vật này cho thấy rằng ngay cả khi cân nặng đã bình thường hóa, những thay đổi trong hành vi ăn uống và các mạch não liên quan đến điều chỉnh cảm giác thèm ăn vẫn tiếp tục tồn tại. Điều này đã xác nhận rằng những thay đổi ở mức độ não có thể kéo dài hơn so với cân nặng bên ngoài.
Q2. Khu vực nào của não bị ảnh hưởng?
A. Sự thay đổi đã được quan sát ở vùng dưới đồi, nơi điều chỉnh cảm giác thèm ăn và cân bằng năng lượng. Số lượng tế bào phát hiện các dấu hiệu liên quan đến điều chỉnh ăn uống đã giảm, cho thấy có thể đã ảnh hưởng đến chức năng của các mạch thần kinh.
Q3. Có thể đảo ngược những ảnh hưởng này bằng vi khuẩn đường ruột không?
A. Nghiên cứu cho thấy rằng các chủng probiotic cụ thể (Bifidobacterium longum APC1472) và chất xơ prebiotic (FOS, GOS) đã giúp giảm bớt một số thay đổi hành vi. Tuy nhiên, đây là kết quả từ thí nghiệm trên động vật, cần có thêm nghiên cứu để áp dụng cho con người.
