Жин өмнөхтэйгээ ойролцоо хэвээр атлаа зөвхөн доод гэдэс л товойж гарах нь ‘насны өөх’ төдий зүйл биш байж болно. Дунд насны эмэгтэйчүүдэд цэвэршилтийн өмнөх ба дараах үед өөх хэвлийд төвлөрөх өөрчлөлт илрэх нь элбэг. Ялангуяа гэдэс дотор эрхтний орчимд хуримтлагддаг дотор өөх нь цусан дахь сахарын хэмжээ·цусны даралт·холестерины асуудалтай хавсарч, зүрх судасны эрүүл мэндэд заналхийлж болзошгүй.
Жин хэвээр атлаа бэлхүүс л бүдүүрнэ…цэвэршилтийн өмнө ба дараа өөрчлөгдөх өөхний тархалт
Дунд насанд нас ахихын хэрээр булчингийн хэмжээ буурч, эрчим хүчний зарцуулалт ч багасдаг тул биеийн өөх нэмэгдэх нь амархан болдог. Үүн дээр цэвэршилтийн өмнөх ба дараах үеийн эстрогенийн өөрчлөлт давхцвал өөх нь өгзөг, гуянаас илүүтэй хэвлийн хэсэгт хуримтлагдах хандлага хүчтэй болно. Үнэхээр ч цэвэршилтийн шилжилтийн үед хэвлийн дотор өөх нэмэгдэх, өөхгүй биеийн жин (lean mass) буурах нь тод ажиглагддаг.
Тиймээс зөвхөн жингийн тоогоор биеийн өөрчлөлтийг дүгнэхэд бэрх. Жин бараг нэмэгдээгүй байсан ч бэлхүүсний тойрог томорч болдог. Удамшлын хүчин зүйл, хөдөлгөөний идэвх, илчлэгийн хэрэглээ, архи уух ба тамхи татах зэрэг нь ч хэвлийн өөх хуримтлалд нөлөөлдөг тул үүнийг зөвхөн ‘дааврын буруу’ гэж нэг талд нь тохох нь зохимжгүй.
Гараар атгаж болдог өөхнөөс илүү аюултай…эрхтнийг хүрээлсэн ‘дотор өөх’
Гэдсэн дээр наалдсан өөх бүгд ижил өөх биш. Арьсны яг доор байрлаж, гараар атгаж болдог арьсан доорх өөхнөөс ялгаатай нь дотор өөх нь хэвлийн хөндийн гүн хэсэгт эрхтнүүдийг хүрээлэн байрладаг. Дотор өөх хэт их хуримтлагдвал цусны даралт ихсэх, өөх тосны солилцооны эмгэг (дислипидеми), цусан дахь сахарын хэмжээ ихсэх·2-р хэлбэрийн чихрийн шижин, зүрх судасны өвчний эрсдэл нэмэгдэнэ.
Ялангуяа бэлхүүсний тойрог нь биеийн жингийн индекс (BMI)-ийн анзаарахгүй өнгөрөөж болох хэвлийн таргалалтыг үнэлэх үзүүлэлт юм. Хэвийн жинтэй хүн ч хэвлийдээ өөх ихээр төвлөрсөн бол тайвширч болохгүй. Америкийн Зүрхний Нийгэмлэг хэвлийн таргалалт ба дотор өөх нь BMI-ээс тусдаа байдлаар зүрх судасны өвчний эрсдэлтэй холбоотой гэж тайлбарладаг.
Цагаан талх·чихэрлэг ундаанаас эхэлж багасга…гэдэсний өөх үүсгэдэг ‘далд илчлэг’-ийг хаах
Доод гэдсээ багасгана гээд хоолоо шууд өлсөх маягаар хасах нь удаан хугацаанд үргэлжлүүлэхэд хэцүү. Юуны өмнө сахар ихтэй ундаа, амттан, жигнэмэг зэрэг илчлэг өндөр атлаа цадуулалт багатай хүнсний хэрэглээний давтамжаа бууруулах нь бодитой. Хооллолтдоо хүнсний ногоо, бүхэл үрийн эзлэх хувийг нэмэгдүүлж, загас·шош·дүпү·өөхгүй мах зэрэг эх үүсвэрээр уургийг хангалттай авах нь зүйтэй.
Өөх тосыг ч төрлөөр нь ялгаж хэрэглэх хэрэгтэй. Цөцгийн тос, өөх ихтэй мах зэрэг ханасан өөх тос ихтэй хүнсийг ойр ойрхон идэхээс илүүтэй загас·самар·оливын тос зэрэг ханаагүй өөх тос өгдөг хүнсээр хэсэгчлэн орлуулах нь зүрх судасны эрүүл мэндэд ашигтай. Архидалт ч мөн илчлэг нэмэгдүүлж, хэвлийн өөх өсөхөд нөлөөлж болзошгүй тул хэрэглээгээ багасгах нь дээр.
Зөвхөн гэдэс хасах дасгал байхгүй…алхалтад ‘хүчний дасгал’ нэмэх хэрэгтэй
Хэвлийн дасгалыг олон хийлээ гээд зөвхөн доод гэдэсний өөхийг сонгон хасах боломжгүй. Хэвлийн таргалалтыг бууруулахын тулд нийт эрчим хүчний зарцуулалтыг нэмэгдүүлж, биеийн өөхийг багасгах арга барил шаардлагатай. Түргэн алхалт·дугуй унах·усанд сэлэх зэрэг аэробик дасгалыг тогтмол хийж, хүчний дасгалтай хавсруулбал жингийн менежментээс гадна нас ахихын хэрээр буурдаг булчинг хамгаалахад ч тустай.
Ялангуяа дунд насны эмэгтэйчүүдэд булчин нь жинтэй эн тэнцүү чухал. Булчингийн хэмжээ буурвал өдөр тутмын эрчим хүчний зарцуулалт ч багасч, ижил хэмжээгээр идсэн ч жингээ барихад хүндрэлтэй болж болзошгүй. Сүүлийн үеийн судалгаанууд ч цэвэршилтийн шилжилтийн үеийг зүрх судасны эрүүл мэндээ дахин шалгаж, амьдралын хэв маягаа сайжруулах шаардлагатай чухал үе гэж онцолдог.
Доод гэдэс гэнэт зузаарсан бол үүнийг зөвхөн гадаад төрхийн өөрчлөлт гэж харах бус, цусны даралт·цусан дахь сахарын хэмжээ·холестерин болон бэлхүүсний тойргийг хамтад нь шалгах боломж болгон ашиглах нь зүйтэй.
