Эргэдэг ханцуйвчийг оёсон ч дахин урагдах эрсдэлтэй⋯шөрмөс·ясны «холбогдох хэсэг»-ийг нөхөн төлжүүлэх технологи боловсруулав

Урагдсан мөрний шөрмөсийг мэс заслаар ясанд нь дахин бат бөх бэхэлсэн ч хугацаа өнгөрөхөд дахин урагдах тохиолдол гардаг. Энэ нь зөвхөн оёдол суларснаас шалтгаалдаггүй. Шөрмөс ба яс хүрэлцэх хэсэг анхны бүтцээ бүрэн сэргээж чадалгүй, харьцангуй сул сорвижсон эдээр эдгэрдэгтэй холбоотой.

Судлаачид энэ холбогдох хэсгийг хэвийн эдэд ойртуулан сэргээх нөхөн төлжүүлэх эмчилгээний технологи боловсруулжээ. Шөрмөс талаас ясны тал руу ахих тусам бүтэц, найрлага нь өөрчлөгдөхөөр хиймэл тулгуур (scaffold) зохион бүтээж, эдийн нөхөн төлжилтийг дэмжих «экзосом дуураймал хэсэг»-тэй хослуулсан байна.

CHA Шинжлэх Ухааны Их Сургуулийн Bundang CHA эмнэлэг 19-нд ортопедийн мэс заслын профессор Ким Жэ-хва, Ли Сүн-чхоль нарын ахалсан судалгааны баг эргэдэг ханцуйвчийн шөрмөс-ясны холбогдох хэсгийг нөхөн төлжүүлэх технологи боловсруулснаа мэдэгдэв. Судалгааны үр дүн нано·био материалын чиглэлийн олон улсын эрдэм шинжилгээний сэтгүүл 《Small》-д нийтлэгджээ.

Оёсон шөрмөс яагаад дахин урагддаг вэ⋯«наалдаж эдгэрэх үйл явц» гол хүчин зүйл

Эргэдэг ханцуйвч нь мөрний үеийг хүрээлсэн шөрмөс юм. Гарыг өргөх, эргүүлэх үед чухал үүрэгтэй. Нас ахихын хэрээр доройтлын өөрчлөлт үүсэх, эсвэл мөрийг давтамжтай их ашиглахад урагдаж болно.

Урагдал том, эсвэл өвдөлт болон үйл ажиллагааны алдагдал хүчтэй бол урагдсан шөрмөсийг анх бэхлэгдэж байсан ясанд нь дахин тогтоох мэс засал хийдэг. Гэвч мэс засал амжилттай дууслаа гээд бүх шөрмөс бат бөх наалдан эдгэрнэ гэсэн үг биш.

Хэвийн шөрмөс-ясны холбогдох хэсэг нь зөөлөн шөрмөс ба хатуу яс шууд тулж наалдсан бүтэц биш. Шөрмөсөөс ширхэглэг мөгөөрсөөр дамжин яс руу шилжих явцад эдийн байрлал, найрлага, хатуулаг нь аажмаар өөрчлөгдөнө. Энэ бүтэц нь мөрөнд давтан үйлчлэх хүчийг тараан сааруулдаг.

Мэс заслын дараа ийм нарийн төвөгтэй холбогдох хэсэг анхны төрхөөрөө бүрэн сэргээгдэхэд бэрх. Үүний оронд ширхэглэг сорвижсон эд дүүрч, хэвийн холбогдох хэсэгтэй дүйцэх хангалттай бат бөх чанарыг бүрдүүлж чадахгүй байх эрсдэлтэй.

Бодит байдал дээр эргэдэг ханцуйвчийн оёдлын мэс заслын дараах дахин урагдал ховор биш. 31 судалгааг нэгтгэн дүгнэсэн шинжилгээнд хяналтын хугацаанаас хамааран дахин урагдлын хувь ойролцоогоор 15~21% байсан. Үүнээс урагдлын хэмжээг харьцуулсан 11 судалгаанд жижиг·дунд урагдлын дахин урагдлын хувь 12.5% байсан бол том·өргөн хүрээтэй урагдал 37% болж өндөр гарсан. Нас ахисан, эсвэл эргэдэг ханцуйвчийн булчингийн өөхөн шингээлт (fatty infiltration) ихтэй тохиолдолд дахин урагдах эрсдэл нэмэгддэг гэж мэдээлэгддэг.

Урагдлаа гээд бүгдэд нь мэс засал хийхгүй⋯мэс заслын дараа «аль болох хурдан»-аас илүү «тохируулсан» нь чухал

Эргэдэг ханцуйвч урагдсан гээд заавал мэс засал хийхгүй. Урагдлын хэмжээ, өвдөлтийн түвшин, гарыг ашиглахад хэр төвөгтэй байгаа эсэх, нас ба идэвхжил зэрэг олон хүчин зүйлийг хамтад нь үнэлж эмчилгээний аргыг сонгодог. Шинж тэмдэгтэй жижиг·дунд хэмжээний бүтэн зузаан (full-thickness) урагдалд физик эмчилгээ болон мэс засал аль аль нь өвдөлтийг бууруулж, үйл ажиллагааг сайжруулахад тустай байж болно.

Мэс засал хийлгэсэн бол шөрмөс ясанд дахин наалдаж эдгэрэх хугацааг хангалттай өгөх нь мөн чухал. Гэхдээ энэ нь бүх өвчтөн мөрөө удаан хугацаанд огт хөдөлгөх ёстой гэсэн үг биш. Жижиг·дунд урагдалд харьцангуй эрт сэргээн засах эмчилгээ эхлүүлсэн тохиолдол болон тодорхой хугацаанд хойшлуулж эхлүүлсэн тохиолдлын урт хугацааны эмчилгээний үр дүн төдийлөн ялгаагүй байсан гэсэн судалгаа ч бий.

Үүнийг харгалзан «хурдан хөдөлгөх тусам хурдан эдгэнэ» гэж ч, эсвэл эсрэгээрээ «удаан хөдөлгөхгүй байх тусам сайн наалдана» гэж ч нэг мөр дүгнэж болохгүй. Урагдлын хэмжээ, шөрмөсний байдал, мэс заслын аргачлалд тохируулан эмч нарын тогтоосон сэргээн засах хуваарийг дагах нь чухал.

Өвдөлт багассаныг далимдуулан дур мэдэн гараа хүчтэй ашиглах, эсвэл булчингийн хүчний дасгалыг хугацаанаас нь өмнө эхлүүлэхээс зайлсхийх хэрэгтэй. Мэс заслын дараа эхлээд үений хөдөлгөөнийг аажмаар сэргээж, дараа нь хүчний дасгал руу шилжинэ. Бүрэн сэргэхэд хэдэн сар шаардагдаж болно.

Нэг ширхэг тулгуурыг шөрмөс→ясны чиглэл даган өөрчлөгдөхөөр төлөвлөв

Судалгааны баг хэвийн холбогдох хэсгийн ийм бүтцийг дуурайлган хиймэл тулгуур боловсруулжээ.

Өмнө нь шөрмөс ба яс шиг шинж чанар нь өөр эдийг нөхөн төлжүүлэхийн тулд өөр өөр материалыг давхарлан наах аргыг голчлон судалж ирсэн. Гэвч давхаргууд салж хөндийрөх, эсвэл хоёр эд байгалийн жамаар жигд шилжилттэйгээр үргэлжлэхгүй байх хязгаарлалттай байв.

Судалгааны баг нэг хиймэл тулгуур дотор шөрмөсөөс яс руу ахих тусам ширхэгийн байрлал ба эрдэсжсэн (mineral) найрлага нь бага багаар өөрчлөгдөхөөр бүтээжээ. Шөрмөс талдаа шөрмөс дахин ургахыг дэмжиж, ясанд хүрэлцэх талдаа ширхэглэг мөгөөрс болон яс үүсэхийг өдөөсөн байна.

Судалгааны баг өгүүлэлдээ үүнийг «хоёрдогч налуу (dual-gradient) тулгуур» гэж тайлбарласан. Хэвийн шөрмөс-ясны холбогдох хэсэгтэй адил хоёр эдийн шинж чанар огцом солигдохгүй, аажмаар өөрчлөгдөхөөр зохион байгуулсан гэсэн үг.

Үүн дээр эсүүдийн хооронд дохио дамжуулах экзосомын үүргийг дуурайсан «экзосом дуураймал хэсэг»-ийг мөн нааж өгсөн. Мэс заслын эхний үед үрэвсэл болон исэлдэлтийн стрессийг бууруулж, дараа нь шөрмөс ба ясны нөхөн төлжилтийг дэмжих бодисууд дарааллаар үйлчлэхээр төлөвлөжээ.

Өөрөөр хэлбэл, эдгэрэлтийн үе шат бүрт шаардлагатай бодисыг дараалан хүргэх зохион байгуулалт хийсэн байна. Хиймэл тулгуур нь шинэ эд ургах суурь болж, үүргээ гүйцэтгэсний дараа биед аажмаар задарч шимэгдэнэ.

Амьтны туршилтаар яс·ширхэглэг мөгөөрс нэмэгдэж, холбогдох хэсгийн бат бөх чанар сайжрав

Судлаачид эргэдэг ханцуйвчийн урагдлын амьтны загварт боловсруулсан тулгуурыг хэрэглэж, холбогдох хэсэг хэр сайн сэргэж буйг үнэлжээ.

Үр дүнд нь тулгуур ба экзосом дуураймал хэсгийг хамтад нь хэрэглэсэн бүлэгт уламжлалт эмчилгээний бүлгээс шөрмөс ба ясны хоорондын холбогдох хэсэг илүү сайн нөхөн төлжсөн байна. Яс болон ширхэглэг мөгөөрсний үүсэлт нэмэгдэж, шинээр үүссэн эдийн байрлалын зохион байгуулалт ч хэвийн холбогдох хэсэгт илүү ойртжээ.

Эдгэрэлтийг саатуулж болзошгүй өөхөн эд багассан. Мөн нөхөн төлжсөн эдийг татаж, хэр хэмжээний ачааллыг даахыг хэмжихэд боловсруулсан технологийг хэрэглэсэн эд илүү их хүчийг тэсвэрлэсэн байна. Энэ нь шөрмөс ба яс тэр хэмжээгээр илүү бат бөх холбогдсоныг илтгэнэ.

Гэхдээ энэ удаагийн үр дүн амьтны туршилтын шатанд байна. Хүний эргэдэг ханцуйвчийн мэс засалд хэрэглэвэл бодитоор дахин урагдлыг бууруулах эсвэл эдгэрэлтийн хугацааг богиносгох эсэх нь одоогоор баталгаажаагүй. Эмнэлзүйн хэрэглээнд нэвтрүүлэхийн тулд хүн дээр аюулгүй байдал, үр нөлөөг шалган нотлох нэмэлт шат шаардлагатай.

Профессор Ким Жэ-хва “Энэ судалгаа нь урагдсан шөрмөсийг зүгээр нэг оёх түвшнээс цаашилж, шөрмөс ба яс уулзах холбогдох хэсгийг хэвийн эдэд ойртуулан нөхөн төлжүүлэх шинэ эмчилгээний боломжийг харууллаа” гэж онцлоод “Цаашид эргэдэг ханцуйвчаас гадна ахиллын шөрмөс, загалмай холбоос зэрэг шөрмөс эсвэл холбоос ясанд холбогддог олон төрлийн ортопедийн өвчний нөхөн төлжүүлэх эмчилгээнд ашиглагдана гэж найдаж байна” гэж хэлэв.

Энэхүү судалгаа нь Биологийн Судалгааны Мэдээллийн Төв (BRIC)-ийн «Солонгосыг гэрэлтүүлсэн хүмүүс (Hanbitsa)» жагсаалтад мөн сонгогджээ.