
Hôm nay (02-10) là “Ngày Người cao tuổi”. Đây là ngày kỷ niệm theo luật định, nhằm nâng cao sự quan tâm của xã hội đối với người cao tuổi và nhắc lại tinh thần kính trọng. Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh chóng, đây cũng là dịp để nhìn lại tầm quan trọng của sức khỏe tuổi già.
Tăng huyết áp và thoái hóa khớp là những bệnh mạn tính điển hình cần cảnh giác hơn khi tuổi tác tăng lên. Hai bệnh này thường xuất hiện cùng nhau, nhưng đến nay vẫn chưa làm rõ tăng huyết áp khiến thoái hóa khớp nặng thêm thông qua cơ chế nào.
Trong nghiên cứu mới, nhóm hợp tác tại Hàn Quốc gồm Đại học Inje, Đại học Quốc gia Chonnam và các đơn vị liên quan lần đầu xác định được một trục thần kinh – nội tiết khiến thoái hóa khớp tiến triển nặng hơn khi có tăng huyết áp. Kết quả được công bố ngày 01 (giờ địa phương) trên tạp chí học thuật quốc tế 〈Science(Science)〉.
Nghiên cứu cung cấp cơ sở để nhìn nhận thoái hóa khớp không chỉ là bệnh “mòn khớp”, mà còn liên quan đến sức khỏe toàn thân. Nhóm nghiên cứu kỳ vọng phát hiện này sẽ góp phần mở đường cho các chiến lược điều trị mới, nhắm đồng thời vào tăng huyết áp và thoái hóa khớp.
Thoái hóa khớp là tình trạng sụn bảo vệ khớp bị tổn thương dần theo thời gian, gây đau và rối loạn vận động. Để làm rõ mối liên hệ giữa thoái hóa khớp và tăng huyết áp, nhóm nghiên cứu phân tích dữ liệu Khảo sát Sức khỏe và Dinh dưỡng Quốc gia, đồng thời tiến hành thí nghiệm trên mô hình chuột được gây tăng huyết áp theo nhiều cách khác nhau.
Kết quả cho thấy tăng huyết áp khiến thoái hóa khớp tiến triển nhanh hơn. Yếu tố then chốt nối hai bệnh là “vasopressin(AVP)”. Vasopressin là hormone được tạo ra ở não, tham gia cân bằng nước trong cơ thể và điều hòa huyết áp; nồng độ trong máu tăng lên trong tình trạng tăng huyết áp. Đáng chú ý, khi tuổi tác tăng hoặc sụn bị tổn thương, số lượng “AVPR1A” – thụ thể giúp tế bào sụn nhận biết vasopressin – cũng tăng lên.
Nhóm nghiên cứu cho biết khi tăng huyết áp làm vasopressin tiết ra nhiều hơn, phần sụn đã lão hóa sẽ tiếp nhận tín hiệu hormone này nhạy hơn. Khi đó, quá trình tạo ra các enzyme phân hủy sụn trong tế bào sụn bị hoạt hóa, khiến tổn thương sụn diễn ra nhanh hơn.
Nhóm cũng xác nhận: nếu loại bỏ AVPR1A bằng phương pháp di truyền hoặc chặn bằng thuốc – tức chặn khả năng tiếp nhận tín hiệu vasopressin – thì mức độ tổn thương sụn giảm đi. Điều này cho thấy tăng huyết áp không chỉ đơn thuần làm tăng gánh nặng cơ học lên khớp, mà còn thúc đẩy phá hủy sụn đã lão hóa thông qua trung gian hormone.
Giáo sư Ryu Je-hwang, đồng tác giả chính của nghiên cứu, thuộc Trường Sau đại học Nha khoa chuyên ngành của Đại học Quốc gia Chonnam, giải thích: “Ở người trẻ có sụn khỏe mạnh, dù có tăng huyết áp thì bản thân điều đó cũng không làm phát sinh viêm khớp”; “tuy nhiên, khi tuổi tác tăng hoặc khớp bị tổn thương khiến số lượng thụ thể tiếp nhận tín hiệu tăng lên, từ thời điểm đó tăng huyết áp sẽ đóng vai trò như ‘cò súng’ làm tăng tốc viêm khớp”.
Nghiên cứu lần này có ý nghĩa ở chỗ mở rộng góc nhìn vốn xem thoái hóa khớp là bệnh chỉ giới hạn ở khớp. Theo kết quả nghiên cứu, hormone được tạo ra ở não có thể theo máu đến khớp, và sụn đã lão hóa phản ứng với tín hiệu này khiến tiến triển bệnh có thể nhanh hơn.
Giáo sư Ryu nói: “Đây là trường hợp đầu tiên đưa ra bằng chứng thực tế, phá vỡ quan niệm lâu nay rằng ‘viêm khớp là bệnh chỉ của khớp’, và cho thấy hormone được tạo ra ở não điều chỉnh sức khỏe khớp”; đồng thời nhấn mạnh: “Đây là phát hiện mở rộng tầm nhìn nghiên cứu vốn chỉ nhìn vào bên trong khớp, sang một trục toàn thân kết nối ‘não – hormone – khớp’”. Ông nói thêm: “Trong tương lai, đây sẽ là manh mối để tiếp cận các bệnh khớp do lão hóa, bao gồm thoái hóa khớp, như ‘vấn đề sức khỏe toàn thân’ và mở ra hướng điều trị mới”.
Tuy vậy, còn quá sớm để hiểu kết quả này theo nghĩa “hạ huyết áp có thể phòng ngừa hoặc điều trị thoái hóa khớp”.
Giáo sư Lee Sang-yeol, Khoa Nội tiết – Chuyển hóa và Trung tâm Y tế số thuộc Trường Y Đại học Kyung Hee, trong cuộc phỏng vấn với Trung tâm Truyền thông Khoa học và Công nghệ Hàn Quốc, cho biết: “Nghiên cứu này có ý nghĩa ở chỗ giải thích thoái hóa khớp không chỉ là mòn khớp đơn thuần mà còn gắn với môi trường chuyển hóa và nội tiết toàn thân, đồng thời đưa ra cơ sở để nhìn nhận sức khỏe tim mạch – chuyển hóa và sức khỏe khớp cùng nhau”; “tuy nhiên, hiệu quả và độ an toàn của điều trị nhắm mục tiêu thụ thể cần được xác nhận bằng các thử nghiệm lâm sàng tiến cứu trong tương lai”.
Giáo sư Ryu cũng bổ sung: “Thành quả lần này chủ yếu dựa trên dữ liệu thống kê ở người và thí nghiệm trên chuột; hiệu quả điều trị trên người cần được kiểm chứng thông qua nghiên cứu lâm sàng trong thời gian tới”.
