Mùa nghỉ lễ đang đến gần, nhưng chuẩn bị xong hành lý vẫn chưa thể vội yên tâm. Ngay cả khi đã mang đủ hộ chiếu, thẻ và quần áo, nếu chưa tính đến nguy cơ bệnh truyền nhiễm tại điểm đến ở nước ngoài thì vẫn chưa thể coi là chuẩn bị đầy đủ.
Ngay cả người vốn khỏe mạnh cũng có thể mắc bệnh truyền nhiễm khi tiếp xúc với khí hậu lạ, thức ăn, nước và muỗi. Nguy cơ cũng thay đổi tùy theo thành thị hay nông thôn, thời gian lưu trú và mùa, loại hình nơi ở, cũng như có hoạt động ngoài trời hay không, ngay cả trong cùng một quốc gia.
Vì vậy, Giáo sư Shin Hyung-sik (Khoa Bệnh truyền nhiễm, Bệnh viện Đại học Eulji Daejeon) ngày 14 cảnh báo: “Ở nước ngoài không dễ tiếp cận dịch vụ y tế, và cũng có thể phải dừng lịch trình du lịch vì bệnh truyền nhiễm”. Ông nhấn mạnh: “Cần kiểm tra trước thông tin bệnh truyền nhiễm tại khu vực sẽ đến và các mũi tiêm phòng cần thiết”.
Vắc xin, có thể tiêm sát ngày xuất cảnh không
Vắc xin sốt vàng không phải cứ đến châu Phi hay Trung và Nam Mỹ là đều phải tiêm. Vắc xin này cần thiết khi du lịch đến khu vực có nguy cơ lây nhiễm sốt vàng, hoặc khi đến những quốc gia yêu cầu xuất trình Giấy chứng nhận tiêm chủng quốc tế lúc nhập cảnh.
Giấy chứng nhận có hiệu lực từ 10 ngày sau tiêm, vì vậy cần tiêm tối thiểu trước ngày xuất cảnh 10 ngày. Phần lớn trường hợp chỉ cần tiêm một lần là được bảo vệ lâu dài và giấy chứng nhận cũng có giá trị suốt đời. Tuy nhiên, tùy tình trạng miễn dịch, thời điểm đã tiêm trước đây và tình hình dịch tại điểm đến, có thể cần tiêm bổ sung.
Vắc xin viêm gan A nên tiêm càng sớm càng tốt. Dù còn chưa đến 2 tuần là xuất cảnh cũng không cần bỏ tiêm. Nếu người sắp đi đến vùng nguy cơ là người trên 40 tuổi, người suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh gan mạn tính, thì theo đánh giá của nhân viên y tế có thể tiêm kèm immunoglobulin.
Vắc xin thương hàn có lịch khác nhau tùy loại. Vắc xin tiêm cần tiêm tối thiểu 2 tuần trước khi xuất cảnh, còn vắc xin uống phải hoàn tất toàn bộ liệu trình tối thiểu 1 tuần trước khi xuất cảnh.
Vắc xin tả cũng không phải cứ đến Đông Nam Á hay châu Phi là tiêm đồng loạt. Cần xem khu vực đó có thực sự đang bùng phát dịch tả hay không, và có khó đảm bảo nước uống, thực phẩm an toàn hay không để quyết định tiêm.
Thuốc phòng sốt rét, phải uống cả sau khi về nước
Có những bệnh truyền nhiễm không thể yên tâm chỉ nhờ vắc xin. Sốt rét là ví dụ điển hình. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị hai loại vắc xin cho trẻ em sống tại các vùng lưu hành sốt rét như châu Phi, nhưng hiện vẫn chưa có vắc xin dành cho khách du lịch để tiêm trước khi xuất cảnh.
Khách du lịch cần dùng thuốc dự phòng phù hợp với khu vực sẽ đến và chú ý tránh bị muỗi đốt. Trong các thuốc phòng sốt rét, atovaquone·proguanil được uống hằng ngày từ 1~2 ngày trước khi vào vùng nguy cơ. Tiếp tục uống trong suốt chuyến đi và phải dùng đến 7 ngày sau khi rời khu vực đó.
Mỗi loại thuốc dự phòng có thời điểm bắt đầu uống và thời gian cần uống sau khi về nước khác nhau. Thuốc phù hợp cũng thay đổi tùy tình trạng kháng thuốc tại điểm đến, việc có thai hay không, tuổi, chức năng thận… vì vậy không được tự ý lựa chọn.
Đá cũng là nước… cần kiểm tra từ việc có niêm phong hay không
Bên cạnh thuốc dự phòng và tránh muỗi, thực phẩm và nước uống cũng rất quan trọng. Một trong những vấn đề sức khỏe thường gặp khi du lịch nước ngoài là tiêu chảy du lịch do thực phẩm hoặc nước bị ô nhiễm.
Ở những nơi điều kiện vệ sinh không chắc chắn, cần uống nước đóng chai có nắp niêm phong đúng cách hoặc nước đã đun sôi kỹ. Đá rốt cuộc cũng được làm từ nước, nên nếu không biết có dùng nước an toàn hay không thì tốt nhất nên tránh. Khi đánh răng cũng dùng nước đã được xử lý an toàn.
Thức ăn cần được nấu chín kỹ đến tận bên trong và ăn khi còn nóng. Trái cây nên tự gọt vỏ rồi ăn; tránh thịt sống, hải sản chưa chín kỹ và thức ăn để lâu ở nhiệt độ phòng.
Tiêu chảy nhẹ đôi khi cải thiện nếu uống đủ nước. Tuy nhiên, nếu có sốt cao hoặc đi ngoài ra máu, đau bụng dữ dội, nôn lặp lại, có dấu hiệu mất nước, hoặc tiêu chảy kéo dài nặng thì cần đi khám. Không nên chỉ dựa vào số lần đi ngoài để quyết định có đến bệnh viện hay không; cần xem cả triệu chứng kèm theo và tình trạng cơ thể.
Muỗi cũng đốt ban ngày
Muỗi là điều cần cảnh giác không kém thực phẩm và nước uống. Các bệnh truyền nhiễm do muỗi truyền không chỉ có sốt rét. Sốt xuất huyết dengue, sốt vàng, sốt chikungunya và nhiễm virus Zika cũng lây qua muỗi.
Muỗi truyền sốt rét chủ yếu hoạt động mạnh vào chiều tối và ban đêm, nhưng muỗi truyền dengue… lại đốt người cả ban ngày. Ở vùng nguy cơ, không thể yên tâm chỉ bằng cách tránh một khung giờ nhất định.
Mặc áo dài tay và quần dài để giảm lộ da, và nếu có thể hãy chọn nơi lưu trú có lưới chống muỗi hoặc có hệ thống làm mát. Thuốc xua muỗi không phải cứ 3~4 giờ bôi lại một lần là đúng; cần tuân theo khoảng cách sử dụng và số lần tối đa mỗi ngày ghi trên sản phẩm.
Nếu sốt sau khi về nước, phải báo ngay điểm đến
Uống thuốc phòng sốt rét cũng không có nghĩa là có thể yên tâm. Nếu bị sốt sau khi du lịch vùng nguy cơ, dù đã uống thuốc dự phòng đầy đủ cũng cần đến cơ sở y tế ngay. Sốt rét đôi khi xuất hiện triệu chứng sau vài tháng kể từ khi về nước. Nếu trong vòng 1 năm xuất hiện sốt không rõ nguyên nhân, cần thông báo với nhân viên y tế về việc đã đi du lịch.
Nếu kèm theo sốt mà nổi ban, hoặc đau đầu dữ dội kèm lơ mơ, hoặc có máu trong phân, hoặc nôn lặp lại, hoặc tiêu chảy nước nặng dẫn đến mất nước thì cần được khám.
Cần cho nhân viên y tế biết không chỉ quốc gia đã đến mà cả khu vực đã lưu trú và ngày về nước. Cũng cần mô tả cụ thể việc có bị muỗi đốt hay không, đã ăn gì, và có chuẩn bị đầy đủ tiêm chủng cùng thuốc phòng sốt rét hay không.
Người có bệnh nền, phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: đồ chuẩn bị cũng khác
Chuẩn bị càng sớm thì rủi ro trong chuyến đi càng giảm. Tuy nhiên, người có bệnh nền, phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh/trẻ nhỏ cần chuẩn bị thêm một số thứ.
Người mắc bệnh mạn tính nên mang thuốc đang dùng với lượng dư so với lịch trình du lịch. Không nên chỉ để trong hành lý ký gửi; mang theo trong hành lý xách tay sẽ an toàn hơn. Để phòng trường hợp phải khám chữa tại địa phương, cũng cần chuẩn bị đơn thuốc hoặc giấy xác nhận chẩn đoán bằng tiếng Anh ghi rõ tên hoạt chất, liều dùng và tên bệnh.
Phụ nữ mang thai cần trao đổi trước với khoa sản phụ khoa trước chuyến đi. Vắc xin sởi·quai bị·rubella không thể tiêm trong thai kỳ, nhưng vắc xin sốt vàng thì khác. Nếu không thể hoãn chuyến đi và nguy cơ nhiễm sốt vàng lớn hơn nguy cơ do tiêm chủng, thì theo đánh giá của nhân viên y tế vẫn có thể tiêm. Tuy nhiên, tốt nhất nên hoãn việc du lịch đến vùng lưu hành sốt rét nếu có thể.
Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, chỉ kiểm tra lịch tiêm chủng định kỳ trong nước là chưa đủ. Khi trẻ 6~11 tháng tuổi ra nước ngoài, có thể được khuyến nghị tiêm sớm một mũi vắc xin để phòng sởi.
Thuốc hạ sốt cũng không cần chuẩn bị để cho uống luân phiên acetaminophen và ibuprofen từ trước. An toàn hơn là chuẩn bị một hoạt chất phù hợp với độ tuổi và cân nặng của trẻ. Việc cho uống luân phiên hai thuốc dễ gây nhầm lẫn thời điểm và liều dùng.
Cũng như chuẩn bị hộ chiếu và thẻ, cần rà soát lịch tiêm chủng, thuốc dự phòng và thuốc đang dùng hằng ngày trước khi xuất cảnh. So với việc tìm bệnh viện sau khi phát sinh vấn đề tại điểm đến, giảm rủi ro ngay từ trước khi lên đường là cách chuẩn bị thực tế và khôn ngoan hơn nhiều.
