Có một nghiên cứu gây sốc cho thấy việc tiếp xúc với các chất độc hại trong thời kỳ mang thai có thể gây ra bệnh tật cho các thế hệ con cháu hàng trăm năm sau. Nhóm nghiên cứu từ Đại học Bang Washington, Mỹ đã theo dõi những thay đổi ở chuột tiếp xúc với chất khử trùng ‘vinclozolin’ trong thời kỳ mang thai và cho biết kết quả như vậy.
Theo kết quả nghiên cứu, ảnh hưởng di truyền của các chất độc hại như chất khử trùng có thể kéo dài đến thế hệ thứ 20 và bệnh tật có thể ngày càng trầm trọng hơn theo từng thế hệ. Đặc biệt, các thế hệ sau hàng chục thế hệ có tỷ lệ mắc bệnh béo phì, bệnh thận (bệnh thận), viêm tuyến tiền liệt cao hơn và triệu chứng cũng nghiêm trọng hơn so với những người trực tiếp tiếp xúc với chất độc hại.
Nhóm nghiên cứu đã chỉ ra rằng cơ chế chính của việc di truyền nhiều bệnh tật qua nhiều thế hệ là ‘di truyền học biểu sinh’. Điều này có nghĩa là chuỗi DNA không thay đổi, nhưng chức năng điều chỉnh bật và tắt công tắc gen bị biến đổi do các yếu tố môi trường. Khi tiếp xúc với các chất độc hại trong thời kỳ mang thai, các dấu hiệu hóa học cụ thể như methyl hóa sẽ được lưu lại trong DNA của tế bào sinh dục của thai nhi. Thông tin biểu hiện gen đã biến đổi này sẽ tiếp tục được sao chép và truyền lại cho thế hệ tiếp theo.
Nhóm nghiên cứu cho biết họ đã chứng minh lần đầu tiên trên thế giới rằng sự không ổn định biểu sinh do tiếp xúc ban đầu không được khắc phục qua các thế hệ mà còn có thể tích lũy hoặc khuếch đại nhiều hơn. Điều này cho thấy việc tiếp xúc với độc tố môi trường có thể là một mối đe dọa lớn đối với tài sản sức khỏe lâu dài của nhân loại.
Kết quả nghiên cứu này (Stability of epigenetic transgenerational inheritance of adult-onset disease and parturition abnormalities) đã được công bố gần đây trên tạp chí học thuật quốc tế 《Biên niên sử của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Mỹ (Proceedings of the National Academy of Sciences)》.
Câu hỏi thường gặp
Q1. Nếu chuỗi DNA không thay đổi thì làm thế nào bệnh tật lại phát sinh?
A1. Nếu gen là phần cứng thì di truyền học biểu sinh giống như phần mềm. Chuỗi DNA là phần cứng vẫn nguyên vẹn, nhưng phần mềm điều khiển (công tắc biểu hiện gen) gặp lỗi, dẫn đến thông tin bệnh tật sai lệch được xuất ra.
Q2. Di truyền qua 20 thế hệ tương đương với khoảng thời gian bao lâu cho con người?
A2. Nếu tính một thế hệ khoảng 25~30 năm thì 20 thế hệ tương đương khoảng 500~600 năm. Nghiên cứu này cho thấy ảnh hưởng của độc tố môi trường có thể bền bỉ hơn nhiều so với dự kiến trong hệ thống sinh học của con cháu.
Q3. Phụ nữ mang thai cần đặc biệt chú ý điều gì trong cuộc sống hàng ngày?
A3. Khi tế bào sinh dục của thai nhi hình thành, việc tiếp xúc với độc tố có thể dễ dàng gây ra ảnh hưởng lâu dài. Rau củ và trái cây còn dư lượng thuốc trừ sâu cần được rửa sạch kỹ lưỡng, và thói quen sống giảm thiểu tiếp xúc với hormone môi trường từ nhựa hoặc hóa chất là cách bảo vệ sức khỏe cho thế hệ sau.
