Thế hệ đầu tiên lớn lên với smartphone, thế hệ Z. Thông tin thì dồi dào và việc tìm kiếm thì nhanh chóng. Vì vậy, nhiều người đã dự đoán rằng “họ sẽ thông minh hơn thế hệ trước”. Tuy nhiên, gần đây có một tuyên bố rằng “đã xuất hiện một thế hệ có thành tích thấp hơn thế hệ cha mẹ lần đầu tiên”, gây ra nhiều tranh cãi. Công nghệ đã tiến bộ, nhưng tại sao chỉ số trí tuệ lại đang bị lung lay?
Tiến sĩ Jared Cooney Horvath, một nhà thần kinh học ở Mỹ, đã cho biết trong một phiên điều trần trước Quốc hội Mỹ rằng “thế hệ Z, được phân loại là những người sinh từ năm 1997 đến 2010, là thế hệ đầu tiên ghi điểm thấp hơn thế hệ trước trong các bài kiểm tra học tập tiêu chuẩn”. Ông giải thích rằng các chỉ số nhận thức chính như khả năng đọc hiểu, khả năng toán học, khả năng tập trung và khả năng giải quyết vấn đề đang cho thấy sự trì trệ hoặc giảm sút ở thế hệ gần đây. Đặc biệt, ông chỉ ra rằng môi trường tiếp xúc thường xuyên với các thiết bị kỹ thuật số từ khi còn nhỏ là một bối cảnh quan trọng.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng không nên đơn giản kết luận rằng “trí thông minh đã giảm”. Họ nghiêng về khả năng rằng cách xử lý thông tin đã thay đổi hơn là sự giảm sút tuyệt đối về chỉ số IQ. Phân tích cho thấy rằng việc giảm bớt việc đọc sâu và suy nghĩ lâu có thể đã làm thay đổi hình thức của khả năng nhận thức.
Suốt cả ngày ‘màn hình BẬT’… khả năng tập trung thì TẮT
Trong môi trường mà smartphone, tablet và laptop đã trở thành điều bình thường, học sinh nhìn vào màn hình hàng giờ mỗi ngày. Vấn đề là ngay cả khi đang học, việc kiểm tra thông báo, chuyển đổi ứng dụng và chuyển đổi giữa các nền tảng video trở thành điều tự nhiên. Trong môi trường như vậy, việc tập trung sâu vào một nhiệm vụ trở nên khó khăn hơn, và thời gian tập trung rõ ràng đã giảm đi. Não bộ thích nghi để phản ứng nhanh chóng với các kích thích lặp đi lặp lại, trong khi đó dần mất kiên nhẫn với các quá trình suy nghĩ dài.
Tóm tắt ngắn gọn·Học tập dạng ngắn… ‘đọc sâu’ đang lùi lại
Môi trường di động được tối ưu hóa cho việc tiêu thụ nội dung tóm tắt và video ngắn hơn là các bài viết dài. Nội dung học tập cũng thường được tiếp cận qua các bản tóm tắt chính hoặc video tóm tắt một phút. Khả năng nắm bắt nhanh chóng các điểm chính có thể tăng lên, nhưng sức mạnh để hiểu ngữ cảnh khi theo dõi các câu phức tạp có thể yếu đi. Thực tế cho thấy ngày càng nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc duy trì sự tập trung trong các bài đọc dài. Tốc độ suy nghĩ đã nhanh hơn, nhưng độ sâu thì lại nông hơn.
Phát triển công nghệ giáo dục… lớp học cũng trở nên di động
Trong lớp học, việc sử dụng các lớp học dựa trên máy tính bảng và tài liệu kỹ thuật số đã gia tăng nhanh chóng. Việc tiếp cận thông tin đã trở nên dễ dàng hơn, nhưng các phương pháp học tập truyền thống như viết tay, đọc lại và giải quyết vấn đề trực tiếp đã giảm đi. Việc viết tay và dành thời gian để suy nghĩ đã giảm, dẫn đến lo ngại rằng sự ghi nhớ và độ dày của sự hiểu biết có thể bị suy yếu. Khi công nghệ trở thành trung tâm thay vì chỉ là công cụ hỗ trợ học tập, việc rèn luyện tư duy có thể giảm đi.
Vấn đề không phải là smartphone mà là ‘mô hình sử dụng’
Các chuyên gia không phủ nhận công nghệ. Tuy nhiên, họ lưu ý rằng có một xu hướng lặp đi lặp lại rằng thời gian sử dụng màn hình càng dài thì mật độ học tập càng thấp. Điều này có nghĩa là việc học “chậm” như đọc sách giấy, viết tay và kiên trì với một vấn đề đã trở nên quan trọng trở lại.
Liệu thế hệ Z có thực sự có khả năng nhận thức thấp hơn cha mẹ hay không, hay là bộ não đã được tái cấu trúc theo cách khác để phù hợp với môi trường kỹ thuật số vẫn đang là một cuộc tranh luận. Điều rõ ràng là, cách học sẽ hình thành bộ não cuối cùng.
