Ngày càng có nhiều thông tin cho thấy thuốc điều trị béo phì có thể giúp cải thiện triệu chứng của nhiều bệnh khác nhau.
Nhóm thuốc điều trị béo phì thuộc dòng GLP-1 (peptide giống glucagon) tác động lên hormone điều hòa cảm giác thèm ăn trong cơ thể, giúp tăng cảm giác no và ức chế thèm ăn. Nhờ đó, có thể kỳ vọng nhiều hiệu quả như giảm cân hoặc kiểm soát đường huyết, đồng thời làm giảm khả năng gặp các biến chứng của nhiều bệnh mạn tính phát sinh do béo phì hoặc tiểu đường.
Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng sau khi dùng thuốc GLP-1, nguy cơ mắc bệnh tim mạch, bệnh thận, sa sút trí tuệ… giảm xuống. Cũng đã có báo cáo cho thấy thuốc giúp giảm phản ứng viêm toàn thân và cải thiện sức khỏe chuyển hóa.
Trong bối cảnh thuốc điều trị béo phì tác động rộng khắp lên toàn cơ thể như vậy, một số ý kiến đặt vấn đề liệu các thuốc tiêu biểu của nhóm này như Wegovy (nhà sản xuất: Novo Nordisk) hoặc Mounjaro (nhà sản xuất: Eli Lilly) có thể bị xếp vào nhóm thuốc doping trong thể thao hay không.
Vận động viên dùng thuốc giảm cân, có nên coi là doping?
Cuối năm ngoái, tay vợt Mỹ Serena Williams thừa nhận từng dùng Mounjaro.
Xuất hiện trên podcast của Oprah Winfrey, cô nói: “Suốt sự nghiệp vận động viên, đối thủ duy nhất mà tôi không thể đánh bại là cân nặng”, đồng thời chia sẻ: “Dù tập luyện 8 tiếng mỗi ngày ở phòng gym, tôi cũng không giảm được dù chỉ một chút cân nặng. Nhưng sau khi dùng thuốc, tôi cảm thấy cả cơ thể lẫn tinh thần đều nhẹ nhõm hơn”.
Khi Williams, người được đánh giá là một trong những tay vợt thành công nhất lịch sử quần vợt, công khai việc dùng thuốc, nhiều người hâm mộ thể thao tỏ ra hoài nghi. Lý do là các loại thuốc mang lại lợi thế cho vận động viên thường bị coi là chất doping và được quản lý nghiêm ngặt. Tranh cãi nổ ra quanh câu hỏi: nếu thuốc dễ dàng mang lại hiệu quả giảm cân mà Williams không đạt được dù tập luyện khắc nghiệt, liệu có thể xem đó là hành vi chính đáng hay không.
Tất nhiên, cũng có quan điểm bênh vực. Theo cách nhìn này, dù phương thức có khác nhau, bản chất việc Williams bỏ thời gian và chi phí để giảm cân và cải thiện sức khỏe vẫn không thay đổi.
Hiện chưa có cơ quan chống doping nào trong thể thao chuyên nghiệp cấm sử dụng thuốc điều trị béo phì nhằm giảm cân. Bởi để một loại thuốc bị xếp vào nhóm doping, cần đáp ứng ba điều kiện: (1) thuốc đó có nâng cao dù chỉ một chút thành tích thi đấu của vận động viên chuyên nghiệp hay không; (2) tình trạng cơ thể sau khi dùng có cản trở cạnh tranh công bằng đến mức vi phạm tinh thần thể thao hay không; (3) thuốc có gây ra mối đe dọa thực sự đối với sức khỏe vận động viên hay không.
Đến nay, chưa có bằng chứng trực tiếp cho thấy Wegovy hoặc Mounjaro đáp ứng các tiêu chí này.
“Ở một số môn, vẫn có thể bị xem là doping”
Tuy nhiên, ở một số môn thể thao, việc giảm cân “nhờ sức mạnh của thuốc” có thể trở thành vấn đề.
Giáo sư Massimo Mapelli, thuộc Trung tâm Tim mạch Monzino (Italy), gần đây trả lời phỏng vấn BBC rằng: “Nhiều môn có khái niệm “hạng cân” và áp dụng giới hạn cân nặng nghiêm ngặt. Với các vận động viên thi đấu ở những môn này, nếu dùng thuốc điều trị béo phì thì phải xem là họ đang có được lợi thế bất thường”.
Hạng cân là cách phân chia để các vận động viên có cân nặng tương đương thi đấu với nhau. Quy định này chủ yếu áp dụng cho các môn đối kháng, cử tạ và các môn đo sức mạnh. Do lượng vận động tỷ lệ với cân nặng, hệ thống này nhằm bảo đảm cạnh tranh công bằng bằng cách chỉ cho vận động viên cùng hạng cân thi đấu với nhau.
Giáo sư Mapelli nói thêm: “Hạng cân được quyết định chỉ dựa trên “cân nặng”. Nếu vận động viên ở hạng cân trên dùng thuốc để giảm cân quá mức, họ sẽ có thể thi đấu với các vận động viên ở hạng cân dưới”, và đặt vấn đề: “Trong trường hợp đó, liệu có thể cạnh tranh một cách chính đáng hay không”.
Tiến sĩ Daniel Drucker, nhà nghiên cứu nội tiết học thuộc Đại học Toronto (Canada), cũng cho rằng: “Wegovy hoặc Mounjaro tác động lên toàn cơ thể, như giảm viêm và cải thiện lưu lượng máu đến cơ bắp”. Ông nói thêm: “Vì hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên vận động viên chuyên nghiệp nên cần thận trọng, nhưng sẽ khó có thể nói rằng thuốc hoàn toàn không ảnh hưởng gì đến khả năng hồi phục sau vận động”.
Cơ quan Chống doping Thế giới (WADA) trước mắt đang theo dõi tình hình một cách thận trọng. Hiện các thuốc thuộc nhóm GLP-1 đã được đưa vào danh sách đối tượng giám sát của WADA. Tổ chức này cho biết sẽ theo dõi khả năng bị lạm dụng và tiếp cận theo hướng thận trọng.
