Nhân viên văn phòng A, ngoài 30 tuổi, trong đêm đầu tiên của chuyến du lịch nước ngoài đã lên kế hoạch từ lâu, phải một mình rên rỉ trong căn phòng khách sạn xa lạ. Cơn đau bắt đầu từ ngón chân cái, như thể có ai đó nhét những mảnh kính vào trong khớp. Anh không hề ngờ rằng vài ly bia uống cùng bạn đồng hành vào tối hôm trước lại là khởi nguồn. Sau khi về nước và đến bệnh viện, chẩn đoán nhận được là “nghi ngờ gout”. Năm nay, anh A mới 33 tuổi.
1 trong 4 người là thế hệ 20-30 tuổi: Sự "trẻ hóa" của căn bệnh nhà giàu
Từng được xem như “đặc quyền” của tầng lớp trung niên khá giả hay ăn quá mức và uống rượu bia, gout đang nhanh chóng chuyển dịch sang thế hệ trẻ. Theo thống kê của Cơ quan Đánh giá & Thẩm định Bảo hiểm Y tế, số bệnh nhân gout trong nước đã tăng từ khoảng 460.000 người năm 2020 lên vượt 550.000 người vào năm 2024. Chỉ trong 4 năm, con số này tăng hơn 18%.
Điều đáng chú ý hơn là phân bố theo độ tuổi. Hơn 25% tổng số bệnh nhân thuộc nhóm 20–30 tuổi; thậm chí còn có kết quả khảo sát cho thấy cứ 2 nam giới trẻ thì có 1 người mắc “tăng axit uric máu” - giai đoạn tiền gout.
Gout xảy ra khi nồng độ axit uric trong máu tăng cao bất thường. Khi axit uric kết tinh, các tinh thể sắc như kim sẽ cắm sâu vào giữa các mô khớp, gây viêm dữ dội. Đúng như tên gọi, đau đến mức chỉ cần gió lướt qua cũng có thể bật tiếng kêu.
Chỉ số then chốt là nồng độ axit uric trong máu (axit uric huyết thanh) có thể kiểm tra qua khám sức khỏe định kỳ. Ngưỡng bình thường là ≤7,0 mg/dL ở nam và ≤6,0 mg/dL ở nữ. Vượt ngưỡng này sẽ được phân loại là “tăng axit uric máu”. Cơn gout thường thực sự bùng phát khi chỉ số axit uric vượt khoảng 9–10 mg/dL.
“Gà rán - Bia tươi” và Body Profile: Gọng kìm tấn công khớp xương trẻ
Các chuyên gia chỉ ra hai “nền văn hóa nghịch lý” đứng sau làn sóng gout tăng mạnh ở người trẻ.
Thứ nhất là văn hóa ẩm thực tiêu biểu bởi “gà rán & bia”. Lúa mạch - nguyên liệu chính của bia - giàu purin, và purin sẽ chuyển hóa thành axit uric trong cơ thể. Chất béo từ gà rán nhiều dầu mỡ cản trở thải axit uric, còn fructose dạng siro trong nước ngọt có ga trực tiếp thúc đẩy gan tạo axit uric. Chế độ ăn giao đồ với hàm lượng đạm cao cũng là yếu tố mang tính cấu trúc làm tăng chỉ số axit uric.
Thứ hai, nghịch lý thay, là “khát khao trở nên khỏe mạnh”. Việc dùng quá mức thực phẩm bổ sung protein để chụp body profile, hoặc giảm cân bằng cách cắt nước cực đoan trong thời gian ngắn, có thể làm nồng độ axit uric tăng vọt. Khi tập luyện cường độ cao đột ngột khiến tế bào cơ bị phá hủy, axit uric cũng tăng mạnh. Nói cách khác, hành vi vì sức khỏe lại vô tình bóp cò cho cơn gout.
Chẩn đoán & điều trị: Lúc “không đau” còn quan trọng hơn
Cửa ải đầu tiên trong chẩn đoán gout là xét nghiệm máu để kiểm tra chỉ số axit uric. Trên phiếu khám sức khỏe, mục “UA (Uric Acid)” chính là chỉ số này. Ngay cả khi chưa có triệu chứng, nếu vượt 7,0 mg/dL (theo chuẩn nam) thì cần coi đó là tín hiệu phải khẩn trương điều chỉnh lối sống. Chẩn đoán xác định được thực hiện bằng cách trực tiếp tìm tinh thể axit uric trong dịch hoạt khớp (dịch khớp) lấy từ khớp, hoặc tổng hợp đánh giá triệu chứng lâm sàng và chỉ số máu.
Điều trị được chia thành hai giai đoạn lớn. Ở giai đoạn cấp, dùng thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), colchicine, steroid… để nhanh chóng dập cơn. Ở giai đoạn quản lý dài hạn, mục tiêu là duy trì dùng thuốc hạ axit uric như allopurinol hoặc febuxostat để đưa nồng độ axit uric trong máu xuống dưới 6,0 mg/dL.
Trưởng khoa Cho Hyun-ik (Chấn thương Chỉnh hình), Trung tâm Khớp của Bệnh viện On, Busan, chỉ ra rằng: “Nhiều bệnh nhân trẻ thường ngừng thuốc và bỏ mặc khi cơn đau biến mất”. Vấn đề nằm ở giai đoạn sau đó. Tinh thể axit uric vẫn tích tụ trong khớp ngay cả khi không đau; nếu bỏ mặc lâu dài có thể dẫn đến biến dạng khớp, đồng thời gây biến chứng toàn thân như sỏi thận, tăng huyết áp, suy thận mạn. Ông nhấn mạnh: “Gout là bệnh càng phải quản lý đều đặn hơn khi không có cơn”.
3 nguyên tắc vàng trong quản lý hậu kỳ
Gout là bệnh mà “quản lý” quan trọng hơn “chữa khỏi”. Thứ nhất, nước chính là thuốc, nên uống đều đặn trên 2 lít nước mỗi ngày sẽ giúp tăng thải axit uric qua thận. Thứ hai, không phải kiêng rượu theo đợt mà là tiết chế bền bỉ, vì vậy cần giảm bia, mọi loại đồ uống có cồn và đồ uống chứa fructose dạng siro. Thứ ba, thay vì giảm cân cực đoan, hãy duy trì vận động aerobic đều đặn, vì giữ cân nặng hợp lý liên quan trực tiếp đến việc bình thường hóa chỉ số axit uric.
Thêm một điểm cần lưu ý đó là nếu ngón chân cái hoặc mắt cá chân đột ngột sưng lên và có cảm giác nóng, đừng cố chịu hay bỏ qua. Đó cũng là bài học đắt giá nhất mà A đã rút ra trong chuyến đi lần này.
