Khi hoàn thành kiểm tra sức khỏe và nhận bảng kết quả, có rất nhiều số và chữ viết tắt bằng tiếng Anh được ghi chặt chẽ. Dù có dấu hiệu ‘bình thường’, nhưng liệu có thực sự ổn không, hay những mục vượt quá tiêu chuẩn một chút có cần phải đến bệnh viện ngay không, khiến cho suy nghĩ trở nên phức tạp. Xét nghiệm máu trong kiểm tra là chỉ số quan trọng cho thấy tình trạng bên trong cơ thể một cách tương đối nhanh chóng và khách quan, nhưng nếu không hiểu ý nghĩa, nó có thể chỉ là một dãy số đơn giản. Trong số rất nhiều mục, có 7 chỉ số cần phải kiểm tra để không chỉ dự đoán tình trạng sức khỏe hiện tại mà còn dự đoán nguy cơ bệnh tật trong tương lai.
Đường huyết lúc đói, ngã rẽ đến tiểu đường
Đường huyết lúc đói được coi là mục đầu tiên cần kiểm tra trong kết quả xét nghiệm. Một chỉ số vượt quá giới hạn bình thường một lần không có nghĩa là ngay lập tức có bệnh, nhưng nếu chỉ số tương tự lặp lại, cần phải lưu ý đến khả năng ‘giai đoạn tiền tiểu đường’. Trong giai đoạn này, các triệu chứng như khát nước hay mệt mỏi hầu như không có, nên rất khó để tự nhận thấy điều bất thường. Tuy nhiên, hướng quản lý đường huyết trong tương lai sẽ thay đổi lớn tùy thuộc vào thói quen ăn uống, cân nặng và mức độ vận động. Đặc biệt, nếu có tiền sử gia đình hoặc gần đây tăng cân, thì việc so sánh với kết quả kiểm tra trước đó để xem xu hướng thay đổi là rất quan trọng.
Hemoglobin A1c (HbA1c), xu hướng đường huyết trong vài tháng
Nếu đường huyết lúc đói cho thấy tình trạng vào ngày kiểm tra, thì hemoglobin A1c phản ánh mức đường huyết trung bình trong 2-3 tháng gần đây. Nó giúp phân biệt xem đường huyết lúc đói có tăng do căng thẳng tạm thời hay thiếu ngủ hay không, hay là quản lý đường huyết không tốt trong thời gian dài. Nếu đường huyết lúc đói bình thường nhưng hemoglobin A1c cao, thì có khả năng là đường huyết sau bữa ăn đã biến động nhiều. Ngược lại, nếu chỉ đường huyết lúc đói cao và hemoglobin A1c bình thường, thì có thể là vấn đề tạm thời về tình trạng cơ thể. Việc xem xét cả hai chỉ số là chìa khóa để hiểu tình trạng đường huyết.
Tổng cholesterol·LDL, chỉ số cơ bản của sức khỏe mạch máu
Chỉ số cholesterol là chỉ số được sử dụng nhiều nhất để đánh giá sức khỏe tim mạch. Dù tổng cholesterol nằm trong giới hạn bình thường cũng không có nghĩa là có thể yên tâm. Nếu cholesterol LDL, hay còn gọi là ‘cholesterol xấu’, cao, thì nguy cơ mỡ tích tụ trong thành mạch máu sẽ tăng lên. Ngược lại, cũng cần kiểm tra xem cholesterol HDL có đủ hay không. Thay vì chỉ đánh giá một chỉ số, việc xem xét sự cân bằng tổng thể và xu hướng thay đổi so với kết quả trước đó sẽ giúp bảo vệ sức khỏe mạch máu.
Triglyceride, chỉ số phản ánh thói quen ăn uống của bạn
Triglyceride là mục phản ánh trung thực nhất thói quen ăn uống và mức độ hoạt động gần đây. Nếu tiêu thụ nhiều carbohydrate hoặc đường, và thiếu vận động, chỉ số sẽ dễ dàng tăng lên. Đặc biệt, nếu có thói quen ăn khuya hoặc uống rượu thường xuyên, nó sẽ phản ứng nhạy cảm hơn. Nếu nó xuất hiện cao cùng với đường huyết lúc đói hoặc cholesterol, thì cần kiểm tra tổng thể sức khỏe chuyển hóa. May mắn thay, triglyceride thường có thể cải thiện nhanh chóng chỉ bằng cách điều chỉnh chế độ ăn uống và quản lý cân nặng, nên đây là chỉ số dễ cảm nhận hiệu quả quản lý.
Chỉ số gan (AST·ALT), phản ánh ‘thói quen sống’ hơn là rượu
Khi chỉ số gan cao trong kiểm tra, người ta thường nghĩ ngay đến rượu. Tuy nhiên, thực tế, các yếu tố trong lối sống như béo phì, gan nhiễm mỡ, sử dụng thuốc, và thiếu ngủ cũng có ảnh hưởng lớn đến sự gia tăng chỉ số gan. Nếu AST và ALT vượt quá giới hạn một chút không có nghĩa là ngay lập tức có bệnh nghiêm trọng. Tuy nhiên, nếu tình trạng này lặp lại, cần coi đó là tín hiệu cho thấy gan đang phải chịu áp lực liên tục. Nên xem xét lại lối sống hiện tại có ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe gan.
Creatinine·eGFR, tình trạng thận tiến triển âm thầm
Chỉ số cần kiểm tra để đánh giá chức năng thận là creatinine và eGFR. Thận có thể bị tổn thương mà không có triệu chứng, nên thường chỉ nhận thấy sự thay đổi qua kết quả kiểm tra. Dù chỉ số có vượt quá giới hạn nhưng không có cảm giác khó chịu ngay lập tức, nhưng những người có huyết áp cao hoặc tiểu đường cần đặc biệt chú ý. Ngay cả những thay đổi nhỏ cũng cần theo dõi liên tục để bảo vệ sức khỏe thận.
Chỉ số viêm (CRP), cảnh báo âm thầm trong cơ thể
CRP là chỉ số đại diện phản ánh tình trạng viêm trong cơ thể. Nó có thể tăng cao không chỉ khi có nhiễm trùng mà còn trong tình trạng viêm mãn tính. Điều này liên quan đến nguy cơ bệnh tim mạch hoặc bệnh chuyển hóa, nên không thể xem nhẹ. Nếu không có triệu chứng đặc biệt nhưng chỉ số vẫn cao lặp lại, cần xác định nguyên nhân không chỉ cải thiện thói quen sống như căng thẳng, thiếu ngủ, thiếu vận động mà còn các bệnh viêm mãn tính. Chỉ số CRP gần như là tín hiệu cảnh báo mà cơ thể gửi đi một cách âm thầm.
