Ông A, ngoài 60 tuổi, đến bệnh viện vì đau gối và cảm thấy yên tâm khi nghe nói “dạo này phẫu thuật bằng robot”. Tuy nhiên, sau khi thăm khám kỹ, vấn đề thực sự lại không nằm ở đầu gối mà ở khớp háng (khớp hông). Khi ông hỏi: “Vậy khớp háng cũng phẫu thuật bằng robot được chứ?”, bác sĩ trả lời ngoài dự đoán: “Phẫu thuật robot khớp háng là câu chuyện khác.”
Cùng là robot, cùng là phẫu thuật thay khớp nhân tạo, vì sao lại khác? Khác biệt nằm ở “độ khó”. Nếu phẫu thuật robot khớp gối chủ yếu là cắt gọt xương chính xác theo góc đã lập kế hoạch, thì với khớp háng, bác sĩ phải thao tác trong không gian 3 chiều: đặt cốc nhân tạo vào đúng độ sâu và hướng chính xác trong hõm ổ cối (acetabulum) - phần xương hình cối giã của khung chậu. Vì thế, mức độ phức tạp cao hơn nhiều.
Sự khác biệt này cũng thể hiện qua con số. Theo báo cáo của Cơ quan Đăng ký Thay khớp Mỹ (AJRR), tính đến năm 2024, tỷ lệ phẫu thuật robot khớp gối tại Mỹ đã tăng lên 16,1%, trong khi khớp háng vẫn dừng ở mức 6%. Nói cách khác, robot đã trở thành lựa chọn phổ biến ở khớp gối, còn ở khớp háng vẫn đang trong giai đoạn triển khai ban đầu.
Giỏi phẫu thuật gối liệu có giỏi cả phẫu thuật khớp háng?
Vì vậy, câu hỏi người bệnh cần đặt ra không chỉ là “Bệnh viện này có robot không?”, mà là “Bệnh viện có làm được cả khớp háng – vốn khó hơn – hay không?”.
Dù bác sĩ có nhiều kinh nghiệm phẫu thuật robot khớp gối, điều đó cũng không đồng nghĩa sẽ tự động thuần thục với phẫu thuật robot khớp háng. Nguyên nhân là cơ sinh học của hai khớp vốn khác nhau.
Nếu khớp gối là bài toán căn chỉnh trục chân cho thẳng (chỉnh trục), thì khớp háng đòi hỏi phục hồi trong không gian 3 chiều: vị trí và góc của cốc nhân tạo, chiều dài chân và cả trục xoay. Chỉ cần lệch góc một chút cũng có thể dẫn đến trật khớp, chênh lệch chiều dài chân hoặc mòn sớm.
Vì vậy, phẫu thuật robot khớp háng cần một quá trình rèn luyện riêng (learning curve) và huấn luyện theo ê-kíp. Trong thực tế, năng lực phẫu thuật robot có những “tầng” khác nhau mà người bệnh khó nhận ra bằng mắt thường.
Điều kiện của bệnh viện để đảm đương được bậc thang cao hơn đó
Vậy bệnh viện nào thực sự có thể đảm đương cả phẫu thuật robot khớp háng, và khác biệt nằm ở đâu? Có một vài tiêu chí có thể đối chiếu.
Thứ nhất là thâm niên của bác sĩ mổ chính. Cần xem bác sĩ chỉ làm khớp gối rồi mới chuyển sang khớp háng, hay ngay từ đầu đã có chứng nhận và kinh nghiệm phẫu thuật robot khớp háng.
Thứ hai là ê-kíp. Phẫu thuật robot khớp háng không chỉ là kỹ năng tay của một bác sĩ mổ chính, mà còn là bài toán quy trình của cả đội: lập kế hoạch mổ, đăng ký/đối chiếu (quy trình khớp 3D giữa hình ảnh và xương thật), và đo đạc vận hành đồng bộ.
Thứ ba là phạm vi ca bệnh có thể xử lý. Cần xem bệnh viện chỉ làm các ca dễ hay có xử lý cả những trường hợp khó như mổ lại; đồng thời, phổ kinh nghiệm có đủ rộng để lựa chọn các thiết bị robot khác nhau tùy tình trạng người bệnh hay không.
Trong phẫu thuật robot khớp háng, “tay nghề” không nằm ở việc có sở hữu robot hay không, mà nằm ở kinh nghiệm mổ khớp háng của bác sĩ mổ chính, quy trình của ê-kíp và năng lực ứng phó các ca khó.
Lý lịch bác sĩ mổ chính và sự đa dạng của robot được sử dụng
Chẳng hạn, Nhóm Bệnh viện Bumin – đơn vị vận hành đồng thời 3 “bệnh viện chuyên khoa khớp” tại Seoul và Busan – bắt đầu phẫu thuật robot khớp háng từ năm 2022 và đến nay đã thực hiện lũy kế 350 ca. Đây là con số tách riêng phần khớp háng trong tổng kinh nghiệm phẫu thuật thay khớp nhân tạo bằng robot (hơn 5.600 ca).
Lý lịch bác sĩ mổ chính cũng chuyên sâu ở lĩnh vực này. Ông Ha Yong-chan, Trưởng bộ phận Nghiên cứu học thuật của Bệnh viện Bumin Seoul (nguyên Giám đốc bệnh viện), là bác sĩ có kinh nghiệm hàng nghìn ca phẫu thuật khớp háng. Ông từng giữ chức Chủ tịch Hiệp hội Nội soi Khớp háng châu Á và Chủ tịch Hội đồng quản trị Hội Chuyển hóa Xương Hàn Quốc; hiện ông cũng đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội Sarcopenia Hàn Quốc.
Ông Gung Yun-bae, Giám đốc Trung tâm Phẫu thuật Robot của bệnh viện này, sở hữu đầy đủ chứng nhận cho cả ba loại phẫu thuật thay khớp nhân tạo bằng robot: thay khớp gối toàn phần, thay khớp gối bán phần và thay khớp háng toàn phần (THA). Có thể nói ông đã tích lũy kinh nghiệm đồng đều ở cả khớp gối lẫn khớp háng.
Những kinh nghiệm đó cũng được mở rộng sang Busan. Từ năm nay, Trung tâm Khớp của Bệnh viện Bumin Haeundae (Trưởng khoa Koo Bon-jae, Trưởng khoa Ahn Young-joo) và Bệnh viện Bumin Busan (Trưởng khoa Kang Seung-woo) cũng đã triển khai phẫu thuật robot khớp háng. Sau Seoul, các bệnh viện tại Busan đã nâng cấp hệ thống phẫu thuật robot thêm một bậc.
Tất nhiên, không phải cứ phẫu thuật robot là chắc chắn hồi phục nhanh hơn hoặc kết quả luôn vượt trội. Tốc độ hồi phục phụ thuộc vào tuổi tác, sức cơ, tình trạng xương và mức độ tham gia phục hồi chức năng.
Robot chỉ là công cụ hỗ trợ mạnh, giúp bác sĩ triển khai kế hoạch một cách nhất quán hơn; chủ thể của ca mổ vẫn là bác sĩ. Kết quả dài hạn của phẫu thuật robot khớp háng hiện vẫn cần thêm dữ liệu tích lũy.
Vì vậy, ở những lĩnh vực có độ khó cao, việc công khai kết quả lâm sàng để được kiểm chứng là cần thiết và quan trọng. Nhóm Bệnh viện Bumin đã phối hợp với Hội Phẫu thuật Máy tính Chỉnh hình Hàn Quốc tổ chức hội thảo về phẫu thuật thay khớp nhân tạo bằng robot suốt 5 năm liên tiếp. Sự kiện tháng 5 năm nay có khoảng 300 người tham dự, bao gồm diễn giả quốc tế từ 6 quốc gia, và đã trải qua các phiên thảo luận chuyên sâu.
Trong cùng bối cảnh đó, bệnh viện cũng chia sẻ dữ liệu lâm sàng và kỹ thuật mổ robot khớp gối – khớp háng với HSS (Hospital for Special Surgery), bệnh viện chuyên khoa chỉnh hình tại New York (Mỹ), đối tác hợp tác lâu năm.
Hiện nay, nhiều bệnh viện đã có thể thực hiện phẫu thuật robot khớp gối. Khi số ca lâm sàng tăng nhanh trên toàn hệ thống, kỹ thuật của bác sĩ cũng đang tiến dần về mặt bằng chung. Giờ đây, “một bậc” phía trên – bắt đầu từ khớp háng – mới là điểm phân hóa thế mạnh giữa các bệnh viện.
Hỏi đáp: Phẫu thuật robot khớp háng – 3 điều người bệnh nhất định phải biết
Từng phẫu thuật cột sống trước đây thì có thể phẫu thuật robot khớp háng không?
Có thể. Khớp háng và cột sống tác động qua lại chặt chẽ khi đi lại. Với người bệnh có vận động khung chậu bị cứng do từng phẫu thuật cột sống, nếu phẫu thuật khớp háng theo tiêu chuẩn thông thường, góc cốc ổ cối có thể bị lệch, làm tăng nguy cơ trật khớp. Vì vậy, phẫu thuật robot giúp mô phỏng trước bằng hình ảnh 3D chuyển động cột sống – khung chậu khi người bệnh ngồi và đứng, từ đó tìm “góc cốc ổ cối cá thể hóa” phù hợp với tình trạng cột sống của từng người để hỗ trợ đặt cốc an toàn.
Tôi lo về “tuổi thọ khớp nhân tạo”. Dùng robot có giúp dùng lâu hơn mà không phải mổ lại không?
Robot góp phần giảm mòn sớm và hư hỏng, qua đó nâng tỷ lệ tồn tại dài hạn. Các khớp háng nhân tạo hiện nay, nếu được đặt đúng chuẩn, có thể sử dụng trên 20-30 năm. Nguyên nhân chính làm giảm tuổi thọ khớp nhân tạo là “mòn tập trung một phía (mòn sớm)” hoặc “hiện tượng va chạm (Impingement)” do góc đặt bất thường. Phẫu thuật robot giúp phòng ngừa mòn bất thường và trật vi thể, đóng vai trò trụ cột trong việc giảm xác suất phải mổ lại về lâu dài.
Sau mổ bao lâu thì có thể đi lại? Tôi muốn biết phẫu thuật robot có rút ngắn thời gian phục hồi chức năng không.
Với thay khớp háng toàn phần (THA) hiện đại, bắt đầu phục hồi đi lại sớm từ ngày hôm sau phẫu thuật được xem là nguyên tắc chuẩn. Phẫu thuật robot có lợi thế trong việc hạn chế can thiệp xương không cần thiết và tối ưu độ căng của cơ– gân xung quanh (phục hồi offset), nhờ đó giúp kiểm soát cảm giác mất vững khớp hoặc đau khi người bệnh bước những bước đầu tiên sau mổ. Tuy nhiên, tốc độ trở lại sinh hoạt bình thường cuối cùng vẫn khác nhau tùy sức cơ nền trước mổ và tình trạng sức khỏe xương (có loãng xương hay không).
