
Trên đường đi làm và về nhà, nhiều người vô thức đeo tai nghe để bắt đầu một ngày mới. Xem vài video, nghe vài bài nhạc rồi chợt nhận ra đã trôi qua vài tiếng lúc nào không hay. Bạn tự nhủ: “Mình đâu có nghe to, chắc không sao”, nhưng đến một lúc nào đó tai bắt đầu bị ù. Hãy cùng tìm hiểu vì sao thói quen dùng tai nghe đã trở nên quá quen thuộc lại có thể dẫn đến suy giảm thính lực.
Âm thanh 100 dB từ tai nghe có thể bắt đầu làm tổn thương tế bào thính giác chỉ trong thời gian ngắn
Tai nghe có thể phát ra âm thanh lớn hơn bạn tưởng rất nhiều. Theo tiêu chuẩn phổ biến của điện thoại thông minh, mức âm lượng tối đa vào khoảng 100–110 dB, tương đương tiếng ồn tàu điện ngầm hoặc công trường xây dựng. Vấn đề là mức âm thanh như vậy không chỉ gây hại khi nghe lâu, mà ngay cả trong “thời gian ngắn” cũng có thể làm tổn thương các tế bào thính giác.
Từ 85 dB trở lên, nếu phơi nhiễm liên tục thì tổn thương bắt đầu xuất hiện; còn ở mức 100 dB, chỉ cần tiếp xúc khoảng từ 15 phút trở lên đã bước vào vùng nguy cơ. Đặc biệt, tai nghe truyền âm trực tiếp ở khoảng cách rất gần màng nhĩ, nên dù cùng một mức decibel, cường độ kích thích thực tế tác động lên tai có thể mạnh hơn. Nói cách khác, nếu suy nghĩ “nghe hơi to một chút, trong thời gian ngắn thôi” lặp đi lặp lại, tổn thương tích lũy sẽ tiến triển nhanh.
Chỉ tăng âm lượng một chút, thời gian an toàn giảm còn “1/10”
Tổn thương thính lực không chỉ phụ thuộc vào độ lớn âm thanh mà còn chịu tác động đồng thời của “thời gian”. Theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới, ở mức 80 dB có thể phơi nhiễm trong thời gian dài; nhưng khi tăng lên 90 dB, thời gian an toàn giảm mạnh xuống chỉ còn vài giờ. Khi tiến gần 100 dB, thời gian cho phép tụt xuống mức tính bằng vài chục phút.
Vấn đề là đa số mọi người không cảm nhận rõ sự khác biệt này. Do tiếng ồn trên phương tiện công cộng hoặc ngoài trời, chỉ cần tăng âm lượng một chút thì gánh nặng thực sự đặt lên tai đã tăng lên gấp nhiều lần. Cuối cùng, nếu thói quen “nghe to hơn bình thường một chút” lặp lại, tốc độ suy giảm thính lực sẽ nhanh hơn rất nhiều so với tưởng tượng.
Tai bị ù, ù tai có thể đã là dấu hiệu của “giảm thính lực giai đoạn sớm”
Sau khi dùng tai nghe, cảm giác tai bị ù hoặc nghe tiếng “pi—” là khá thường gặp, nhưng khó có thể xem đơn thuần là mệt mỏi. Hiện tượng này có thể chỉ tạm thời, nhưng nếu lặp lại, đó có thể là tín hiệu cho thấy tổn thương tế bào thính giác đang tiến triển.
Đặc biệt, thính lực thường bắt đầu suy giảm trước ở dải tần cao (khoảng 4 kHz). Ở giai đoạn này, bạn vẫn nghe được hội thoại thường ngày nhưng khả năng phân biệt âm thanh giảm đi. Nếu kèm theo triệu chứng ù tai, điều đó có nghĩa tai đã bị phơi nhiễm quá mức với kích thích âm thanh. Ban đầu có thể hồi phục, nhưng nếu tái diễn, nguy cơ dẫn đến tổn thương vĩnh viễn sẽ tăng cao.
1 tỷ người trên toàn thế giới có nguy cơ, vấn đề nằm ở “thói quen”
Suy giảm thính lực do sử dụng tai nghe không chỉ là vấn đề cá nhân mà được xem là vấn đề toàn cầu. Tổ chức Y tế Thế giới cảnh báo khoảng 1 tỷ người trong độ tuổi 12–35 đang đối mặt nguy cơ tổn thương thính lực do sử dụng thiết bị âm thanh cá nhân. Đặc biệt, khi việc nghe âm lượng lớn trong thời gian dài trở thành thói quen ở giới trẻ, các trường hợp giảm thính lực sớm có xu hướng gia tăng. Điều quan trọng không nằm ở một thiết bị cụ thể, mà là “cách sử dụng”. Cùng một chiếc tai nghe, nhưng tùy cách dùng mà mức độ rủi ro có thể khác nhau hoàn toàn.
Tiêu chuẩn bảo vệ thính lực: chỉ cần giữ “60·60” là đã khác
Để bảo vệ thính lực, cần có tiêu chuẩn rõ ràng. Các chuyên gia khuyến nghị dùng ở mức không quá 60% âm lượng tối đa và mỗi lần không quá 60 phút. Đồng thời, việc nghỉ giữa chừng để tai có thời gian hồi phục cũng rất quan trọng. Ngoài ra, trong môi trường ồn ào, thay vì tăng âm lượng, sử dụng tai nghe có khả năng cách âm sẽ an toàn hơn. Tóm lại, cốt lõi rất đơn giản: không nghe quá to và không nghe quá lâu. Chỉ cần giữ đúng nguyên tắc cơ bản này cũng có thể giảm đáng kể nguy cơ tổn thương thính lực.