Một nghiên cứu vừa công bố cho thấy: Ở người trưởng thành trẻ tuổi, việc nhìn chằm chằm vào màn hình như điện thoại di động và máy tính từ 6 giờ trở lên mỗi ngày ngoài thời gian học ở trường hoặc làm việc tại cơ quan có thể làm tăng mạnh các chỉ số huyết áp và cholesterol.
Đáng chú ý, nguy cơ này được ghi nhận xuất hiện độc lập, không phụ thuộc vào mức độ vận động. So với việc chỉ đơn thuần thiếu vận động, phơi nhiễm màn hình quá mức đang được xem là một yếu tố đe dọa sức khỏe mới.
Nhóm nghiên cứu của Trường Y Liaquat (Pakistan) đã phân tích thói quen sử dụng thiết bị số và các chỉ dấu nguy cơ tim mạch ở 382 người trưởng thành (tuổi trung bình 35). Nhóm nghiên cứu phân loại và so sánh theo thời lượng sử dụng màn hình mỗi ngày (mốc 6 giờ) và mức độ hoạt động thể chất mỗi tuần (mốc 150 phút).
Theo kết quả nghiên cứu, những người nhìn màn hình từ 6 giờ trở lên mỗi ngày có huyết áp tâm thu cao hơn khoảng 18mmHg và LDL cholesterol (cholesterol xấu) cao hơn ít nhất 28mg/dL so với nhóm nhìn dưới 6 giờ. Ngược lại, HDL cholesterol (cholesterol tốt) có lợi cho sức khỏe mạch máu lại thấp hơn ít nhất 3,9mg/dL. Ngoài ra, nhóm sử dụng màn hình quá mức có tỷ lệ hút thuốc và sử dụng thuốc lá điện tử cao hơn trên 2 lần, đồng thời các chỉ số béo phì như chỉ số khối cơ thể (BMI) và vòng eo cũng cao hơn.
Kết quả nghiên cứu này (Association Between Screen Time, Physical Inactivity and Cardiovascular Risk Markers in Young Adults: A Prospective Observational Study) đã được trình bày tại hội nghị khoa học thường niên của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ diễn ra gần đây.
"Nhìn chằm chằm màn hình" còn đáng sợ hơn "thói quen ngồi lì": Trái tim người trẻ đang xơ cứng dần
Kết quả lần này thực sự gây sốc, bởi hành vi nhìn vào màn hình như điện thoại và máy tính tự thân đã được phân tích như một yếu tố nguy cơ tim mạch độc lập. Các chuyên gia gọi đây là sự “phản công” của “lối sống ít vận động kiểu số (Digital Sedentary Behavior)”. Điều này có thể là tín hiệu cảnh báo đỏ về nguy cơ bệnh tim mạch ở người trẻ.
Cơ chế mà phơi nhiễm màn hình quá mức phá vỡ chuyển hóa cơ thể khá cụ thể. Trước hết, các nội dung kích thích như mạng xã hội hoặc trò chơi điện tử đẩy não vào trạng thái tỉnh táo kéo dài. Khi đó, các hormone căng thẳng như cortisol và adrenaline được tiết ra làm co mạch và tăng nhịp tim, trở thành nguyên nhân trực tiếp khiến huyết áp tăng.
Ngoài ra, nếu ngồi lâu trước màn hình mà không vận động cơ bắp đúng mức, hoạt tính của enzyme lipoprotein lipase: vốn giúp phân giải triglyceride trong máu và tạo ra HDL cholesterol: sẽ giảm mạnh. Vì vậy, LDL cholesterol tăng vọt và sức khỏe mạch máu xấu đi. Khi tập trung vào màn hình, trung khu cảm giác no bị mờ nhạt dẫn đến hiện tượng tiêu thụ thực phẩm cao calo một cách vô thức, hay còn gọi là "Ăn vặt màn hình (Screen Snacking)", từ đó thúc đẩy béo phì.
Trên thực tế, mối liên hệ giữa thời gian dùng màn hình và bệnh tim mạch đã được xác nhận qua nhiều nghiên cứu quy mô lớn. Theo kết quả nghiên cứu khảo sát hơn 400.000 người của UK Biobank, cứ mỗi khi phơi nhiễm màn hình trong thời gian rảnh tăng thêm 2 giờ mỗi ngày thì nguy cơ bệnh tim mạch tăng 17%.
Theo một nghiên cứu công bố trên tạp chí của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, thanh thiếu niên sử dụng thiết bị số từ 5 giờ trở lên mỗi ngày có nguy cơ béo phì cao hơn 43%, và điều này được ghi nhận làm tăng hơn 2 lần khả năng dẫn tới tăng huyết áp khi trưởng thành. Theo khảo sát thực trạng của Bộ Khoa học và ICT Hàn Quốc, nhiều người ở độ tuổi 20-30 có thời gian sử dụng smartphone trung bình mỗi ngày từ 6 giờ trở lên.
Các chuyên gia cho rằng, khi khám sức khỏe định kỳ, ngoài mức độ vận động, cần đưa thời gian sử dụng màn hình trung bình mỗi ngày vào danh mục kiểm tra bắt buộc. Nếu trước đây mấu chốt là bạn vận động bao nhiêu, thì nay việc bạn “cách xa màn hình” được bao lâu đã trở thành thước đo mới của sức khỏe tim mạch.
Đặc biệt cần chú ý rằng nghiên cứu này đã làm rõ mối tương quan cao giữa phơi nhiễm màn hình với hút thuốc và sử dụng thuốc lá điện tử. Thói quen hút thuốc hoặc ăn vặt đi kèm khi dùng thiết bị số có thể phá hủy sức khỏe tim mạch theo nhiều hướng. Thay vì chỉ cố gắng vận động thêm một chút, chúng ta cần dành sự quan tâm đến "Ăn kiêng kỹ thuật số" – tức là đứng dậy vươn vai dù chỉ vài phút trong khi đang nhìn màn hình và cắt giảm thời gian tiếp xúc vật lý với thiết bị.
Câu hỏi thường gặp
Q1. Nhân viên văn phòng buộc phải nhìn máy tính từ 8 giờ trở lên vì công việc thì nên làm gì?
A1. Nghiên cứu này xem phơi nhiễm màn hình trong thời gian rảnh ngoài giờ học hoặc giờ làm là yếu tố nguy cơ chính. Dù trong công việc khó tránh việc nhìn màn hình, điều quan trọng là sau giờ làm hoặc trong thời gian nghỉ cũng cần chủ động giảm sử dụng smartphone. Ngay trong giờ làm, cũng nên hình thành thói quen mỗi 1 giờ đứng dậy để hỗ trợ lưu thông máu.
Q2. Giảm độ sáng màn hình hoặc dùng bộ lọc chặn ánh sáng xanh có thể ngăn huyết áp tăng không?
A2. Có thể giúp phần nào trong việc bảo vệ thị lực, nhưng nguyên nhân gốc rễ của thay đổi huyết áp hoặc cholesterol nằm ở tư thế tĩnh kéo dài và trạng thái tỉnh táo liên tục của não. Vì vậy, thay vì các biện pháp tạm thời như chỉnh cài đặt màn hình, tốt hơn là giảm chính thời lượng sử dụng thiết bị để cho não và cơ thể được nghỉ ngơi.
Q3. Nếu từ tuổi thiếu niên đã xem màn hình rất nhiều, thì khi trưởng thành có cố gắng cũng vô ích sao?
A3. Các chỉ số tim mạch phản ứng rất rõ rệt với việc điều chỉnh lối sống, nên không cần bỏ cuộc vì nghĩ đã muộn. Ngay từ bây giờ, nếu giảm phơi nhiễm màn hình quá mức và kết hợp hoạt động thể chất nhẹ, chức năng tế bào nội mô mạch máu sẽ bắt đầu phục hồi, và về lâu dài điều này giúp giảm đáng kể nguy cơ tăng huyết áp hoặc rối loạn lipid máu.
