
Ung thư buồng trứng được coi là một trong những loại ung thư phụ khoa có tỷ lệ tử vong cao. Ở giai đoạn đầu, hầu như không có triệu chứng rõ ràng, do đó dễ bị phát hiện muộn. Nhiều trường hợp chỉ được chẩn đoán khi bệnh đã tiến triển, và nếu phát hiện ở giai đoạn muộn thì việc điều trị rất khó khăn. Ngược lại, nếu phát hiện ở giai đoạn đầu, tỷ lệ sống sót sẽ tăng lên đáng kể. Đây là một loại ung thư điển hình mà việc chẩn đoán sớm có thể quyết định sự sống còn.
Khó khăn trong việc phân biệt triệu chứng ban đầu
Trên hết, bệnh nhân thường khó nhận ra. Bởi vì nhiều trường hợp bắt đầu với các triệu chứng phổ biến như đầy bụng hoặc khó tiêu. Các triệu chứng như thay đổi cân nặng hoặc cảm giác mệt mỏi cũng rất phổ biến. Điều này dẫn đến việc bệnh nhân đến bệnh viện muộn và bỏ lỡ cơ hội phát hiện sớm.
Các xét nghiệm máu CA-125 hiện tại (xét nghiệm đo mức protein tăng lên trong ung thư buồng trứng) hoặc siêu âm cũng có những hạn chế về độ chính xác ở giai đoạn đầu.
Trong bối cảnh này, công nghệ trí tuệ nhân tạo phân tích "mẫu mùi hóa học" phát sinh trong huyết tương để phân biệt ung thư buồng trứng đã được phát triển. Nhóm nghiên cứu từ Đại học Linköping Thụy Điển đã công bố rằng họ đã tạo ra một hệ thống mũi điện tử có khả năng phân biệt bệnh nhân ung thư buồng trứng với độ chính xác cao bằng cách phân tích các chất bay hơi phát ra từ mẫu huyết tương. Kết quả nghiên cứu này đã được công bố trên tạp chí khoa học quốc tế trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và kỹ thuật cảm biến 《Advanced Intelligent Systems》 số tháng 2 năm 2026.

Phân tích tín hiệu hóa học trong máu
Mũi điện tử không phải là một cỗ máy ngửi mùi mà là một thiết bị cảm biến phát hiện mẫu hóa chất trong không khí. Tế bào ung thư trải qua quá trình chuyển hóa khác với tế bào bình thường và tạo ra một tổ hợp hợp chất hữu cơ bay hơi (VOC) độc đáo. Nhóm nghiên cứu đã so sánh điều này với "dấu vân tay mùi". Giống như mỗi người có dấu vân tay khác nhau, bệnh tật cũng để lại dấu vết hóa học độc đáo.
Các xét nghiệm máu ung thư hiện tại thường đo một loại protein cụ thể. Những chất này được gọi là dấu ấn sinh học (biomarker) cho sự hiện diện của bệnh. Ngược lại, công nghệ này phân tích toàn bộ mẫu VOC phát sinh từ huyết tương mà không cần dấu hiệu cụ thể. Điều này giống như việc phân biệt người dựa trên ấn tượng tổng thể chứ không phải chỉ một số đặc điểm trên khuôn mặt. Việc xác minh đã sử dụng mẫu huyết tương của 108 người khỏe mạnh và 88 bệnh nhân ung thư buồng trứng. Kết quả cho thấy độ nhạy (khả năng phát hiện bệnh nhân) và độ đặc hiệu (khả năng phân biệt người khỏe mạnh) của mô hình lần lượt đạt khoảng 97%.
Xác nhận khả năng sàng lọc sớm
Nhóm nghiên cứu đánh giá rằng công nghệ này có khả năng phát triển thành công cụ sàng lọc nhanh chóng và đơn giản. Tuy nhiên, do quy mô nghiên cứu còn hạn chế ở giai đoạn đầu, cần thêm xác minh trước khi áp dụng lâm sàng thực tế.
Ung thư buồng trứng có triệu chứng xuất hiện muộn, do đó dễ bỏ lỡ thời điểm điều trị. Việc phát triển công nghệ xét nghiệm mới có ý nghĩa trong việc mở rộng khả năng phát hiện sớm.
Hiện tại, nếu có các triệu chứng như đầy bụng, cảm giác nặng nề sau bữa ăn, hoặc mệt mỏi không rõ nguyên nhân kéo dài, việc tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa là cách ứng phó thực tế nhất.
Q&A
Tiêu chí đánh giá khi triệu chứng không rõ ràng
Q1. Nếu bị khó chịu ở bụng hoặc mệt mỏi, liệu có phải đều nghi ngờ ung thư buồng trứng?
A1. Hầu hết thường được giải thích là vấn đề tiêu hóa hoặc mệt mỏi tạm thời. Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài hơn vài tuần hoặc ngày càng nghiêm trọng, cần phải đi khám phụ khoa để xác định nguyên nhân.
Nhóm nguy cơ cao
Q2. Ai có nguy cơ cao mắc ung thư buồng trứng hơn?
A2. Những người có bệnh nhân ung thư buồng trứng hoặc ung thư vú trong gia đình, hoặc có đột biến gen BRCA có thể có nguy cơ cao hơn. Phụ nữ chưa từng sinh con hoặc đã mãn kinh cũng được cho là có nguy cơ tăng cao.
Xét nghiệm hiện có
Q3. Hiện tại có những xét nghiệm ung thư buồng trứng nào có thể thực hiện tại bệnh viện?
A3. Xét nghiệm máu CA-125 và siêu âm qua âm đạo là những xét nghiệm tiêu biểu. Tuy nhiên, độ chính xác còn hạn chế ở giai đoạn đầu, vì vậy cần xem xét triệu chứng và yếu tố nguy cơ cùng nhau để đánh giá.
Dấu hiệu sống hàng ngày để phát hiện sớm
Q4. Những thay đổi nào cần chú ý trong cuộc sống hàng ngày?
A4. Nếu có triệu chứng như đầy bụng, giảm cân mà không thay đổi lượng thức ăn, tiểu nhiều lần, hoặc mệt mỏi không rõ nguyên nhân kéo dài, nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
