
Ажилдаа ирж, буцах замын метроноос эхлээд ажлын өрөө, кафе, унтлагын өрөө хүртэл өдөржин чихэвч хэрэглэдэг залуусын тоо мэдэгдэхүйц нэмэгдэж байна.
Өмнө нь чихэнд хийдэг чихэвч зонхилдог байсан бол сүүлийн үед толгойдоо зүүдэг чихэвч хэрэглэдэг хүн эрс олширчээ. Учир нь дууны чанар илүү сайн, чих бага өвтгөдөг тул удаан зүүж болохоос гадна загварын гоёл болгон ашиглах боломжтой юм.
Ийнхүү чихэвч өдөр тутмын зайлшгүй хэрэглээ болохын хэрээр хэтрүүлэн хэрэглэх нь бие махбодын болон сэтгэцийн эрүүл мэндэд учруулах эрсдэл ч нэмэгдэж байна. Саяхан АНУ-ын CNN телевиз чихэвчийг хэтрүүлэн хэрэглэх нь биеийн эрүүл мэнд төдийгүй нийгмийн харилцаа холбоонд ч сөргөөр нөлөөлж болзошгүйг анхааруулжээ.
Залуус өдөрт 4.5 цаг хэрэглэж байна
Дэлхийн залуу үеийнхний аудио контентын хэрэглээ хэдийнээ өндөр түвшинд хүрчээ. Олон нийтийн санал асуулгын Edison Research байгууллагын судалгаагаар 13–34 насныхан хөгжим, подкаст сонсоход өдөрт дунджаар 4.5 цаг зарцуулдаг нь тогтоогдсон байна.
Дэлхийн хамгийн том дуу хөгжмийн стриминг платформ Spotify мөн 2025 оны нэгдүгээр сараас арваннэгдүгээр сарын хооронд дэлхий даяар хийгдсэн стримингийн ойролцоогоор 56 хувийг Z үеийнхэн бүрдүүлсэн гэж дүгнэжээ. Тэдний ихэнх нь толгойдоо зүүдэг болон чихэнд хийдэг чихэвч зэрэг хувийн аудио төхөөрөмжөөр контент сонсдог байна.
Чанга дууг удаан сонсвол… сонсголоо алдах эрсдэлтэй

Асуудал нь чихэвчийг удаан хэрэглэх нь сонсгол гэмтэхэд хүргэж болзошгүйд оршиж байна. Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага (ДЭМБ) дэлхий даяар 12–35 насны нэг тэрбум гаруй залуу одоогоор “сонсгол гэмтэх эрсдэлтэй бүлэгт” багтаж байгааг мэдэгдэж байсан юм.
Анагаах ухааны үүднээс 85 дБ (децибел) буюу түүнээс дээш хүчтэй дуунд удаан өртвөл дотор чихний үслэг эсүүд гэмтэж, сонсгол буурч болно. Үүнээс ч чанга дуунд богино хугацаанд өртөх нь мөн аюултай. Хувийн аудио төхөөрөмжийн дууны дээд түвшин ойролцоогоор 105 дБ байдаг бөгөөд ийм түвшинд ердөө 15 минут хүрэхгүй хугацаанд ч сонсгол эргэлт буцалтгүй гэмтэж болзошгүй.
Сонсгол гэмтэхээс сэргийлэх түгээмэл баримжааны нэг нь олон улсын байгууллага, эмнэлгийн байгууллагуудын зөвлөмжид тулгуурласан “60·60 дүрэм” юм. Энэ нь хувийн аудио төхөөрөмж ашиглахдаа дууг хамгийн дээд түвшний 60 хувиас хэтрүүлэхгүй тохируулж, нэг удаад 60 минутаас удаан хэрэглэхгүй байх арга юм.
Чихэвчний хэрэглээ “нийгмээс тусгаарлагдах”-ыг өдөөж байна
Бие махбодын асуудлаас гадна нийгмээс тусгаарлагдаж, харилцаа холбоо тасрах вий гэсэн болгоомжлол ч их байна. Мэргэжилтнүүд бодолгүйгээр чихэвч зүүдэг зуршил нь бусадтай холбоо тогтооход саад болдог “үл үзэгдэх хана” болж болзошгүйг онцолж байна.
АНУ-ын Калифорнийн их сургуулийн Ирвайн дахь салбарын (UC Irvine) мэдээлэл зүйн профессор Глориа Марк хүмүүс чихэвчийг бусдаас өөрийгөө хамгаалах нэг төрлийн “бамбай” болгон ашиглаж байна гэж дүгнэжээ. Өөрөөр хэлбэл, чихэвч зүүснээрээ санаатай ч бай, санамсаргүй ч бай бусадтай хүсээгүй харилцаанд орохоос зайлсхийж байгаа аж.
Висконсины их сургуулийн Мэдисон дахь салбарын сэтгэл судлал, сэтгэцийн анагаах ухааны профессор Ричард Дэвидсон ч өнөөдөр их сургуулийн хотхоноор зорчиж буй оюутнуудын ойролцоогоор 90 хувь нь чихэвч зүүж, 10 жилийн өмнө харагддаггүй байсан дүр зураг бий болсныг тэмдэглэв.
Өөр өөр орчин, гаралтай хүмүүстэй уулзаж, харилцах нь их сургуулийн боловсролын хамгийн том үнэт зүйлсийн нэг атал оюутнууд чихэвчиндээ хязгаарлагдан, хоорондоо яриа ч өрнүүлэхгүй байгаад профессор Дэвидсон ихээхэн санаа зовниж буйгаа илэрхийлжээ.
Нийгмээс тусгаарлагдах нь бие махбодын болон сэтгэцийн эрүүл мэндэд ноцтой сөрөг нөлөө үзүүлж, эрт нас барах эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг гол хүчин зүйлсийн нэгд тооцогддог. Анагаах ухааны 《Лансет (The Lancet)》 зэрэг сэтгүүлд нийтлэгдсэн мета-анализын судалгаанаас үзэхэд нийгмээс тусгаарлагдах нь зүрх судасны өвчний эрсдэлийг 29 хувь, тархины харвалтын эрсдэлийг 32 хувиар нэмэгдүүлдэг байна. Мөн тэнэгрэл үүсэх магадлалыг ойролцоогоор 50 хувиар өсгөж, эрүүл амьдрах дундаж хугацааг зургаан жил орчмоор богиносгодог гэсэн судалгааны үр дүн ч мэдээлэгдэж байна.
