Рембогийн эрсэн «хамгийн сайхан нойр»-ыг Андын хөндийгөөс оллоо
Францын бэлгэдлийн урсгалын нэрт яруу найрагч Артюр Рембо (Arthur Rimbaud) «Муу цус» шүлэгтээ «хамгийн сайхан нь согттолоо уугаад далайн эргийн элсэн дээр унтах нойр» хэмээн бичсэн байдаг.
Хатуу ширүүн тэнүүчлэл, түүнээс үүдсэн биеийн хэт ачаалал өвчнийг нь хүндрүүлж, эцэст нь ясны хорт хавдрын улмаас 30 гаруйхан насандаа хорвоог орхисон Рембогийн л бичиж чадах өгүүлбэр юм.
Мэдээж далайн эрэг дээр согтлоо гээд хүн бүр «хамгийн сайхан нойр»-ыг авч чадна гэсэн үг биш.
Харин «Алтан газар» Эльдорадогийн орон, Колумбын хоёр дахь том хот Медельин (Medellín)-д бол хэрэг явдал өөр.
Энд гаднын хүнд ч төгс «нойрны чанар»-ыг баталгаажуулах гайхамшигтай амралтын газар бий.
Медельиний Хосе Мария Кордова (José María Córdova) олон улсын нисэх онгоцны буудалд газардах мөчид онгоцны ахмадын зарлал бүхээгт цуурайтна.
«Мөнхийн хаврын хот (La Ciudad de la Eterna Primavera) Медельинд тавтай морилно уу.»
Байгалиас заяасан өвөрмөц газарзүйн тогтоцын бүрдүүлсэн гайхамшигтай уур амьсгал, жилийн турш ногоон хэвээр байдаг байгаль Медельинд «мөнхийн хавар» гэсэн тодорхой тодотгол хайрлажээ.
Медельин экваторын яг доохно, хойд өргөргийн 6 градуст оршдог. Газарзүйн байрлалаар нь үзвэл там шиг халуун, чийглэг байх учиртай.
Гэвч Андын нурууны хөндийд, далайн түвшнээс дээш 1500 метрийн өндөрт орших энэ хотод цаг уурын гайхамшигтай өөрчлөлт хүлээж байдаг.
Экваторын халууныг өндөрлөг газрын сэрүүн уур амьсгал саармагжуулдаг ажээ.
Жилийн дундаж температур 22.5°C. Жилийн 365 хоногийн турш Солонгосын дулаахан тавдугаар сарын цаг агаар тогтвортой үргэлжилнэ.
Өдөр нарны хурц гэрэл зөөлөн тусаж байснаа сүүдэрт орох мөчид сэрүүн салхи биеийг тэврэн авна.
Цонхоо л онгорхой байлгахад уулын нуруугаар уруудан ирэх зөөлөн салхи хамрын үзүүрийг гижигдэнэ. Иймээс хаана ч байсан өөрийн эрхгүй намуухан нойронд автах аж.
Тэгвэл далайгүй уулын хот Медельинд ирэх онд ашиглалтад оруулахаар төлөвлөж буй «Далайн төсөл» нэмэгдвэл юу болох бол?
Рембогийн шүлэглэсэн «далайн эрэг дээрх хамгийн сайхан нойр»-ыг авахад шаардагдах бүх нөхцөл бүрдэх нь тэр.
Олон аялагч Медельинд нэг л татагдвал буцаж гарахад хэцүү «хар нүх» хэмээн нэрлэдгийн учир энэ.
Нүд, тархийг сэргээх «байгальд түшиглэсэн хараа·үнэрт эмчилгээ»
Энэ ерөөлтэй цаг агаар Медельиний аялал жуулчлалын шилдэг бүтээгдэхүүнийг бий болгожээ.
Тэр нь «цэцэг» юм.
Медельин бол Колумбын хамгийн том цэцэг тариалдаг нутаг бөгөөд Нидерландын дараа дэлхийд цэцгийн экспортоор хоёрдугаарт ордог Колумбын эдийн засгийг түшиж буй гол хүчин зүйл юм.
Жил бүрийн долдугаар сарын сүүлээс наймдугаар сарын эх хүртэл 10 хоногийн турш хот даяар төрөл бүрийн цэцэг, хөгжим, уламжлалт соёлоор бялхдаг «Цэцгийн баяр (Feria de las Flores)» хэмээх карнавал зохион байгуулдаг нь тус хот цэцэгтэй хэр гүн холбоотойг харуулна.
Энэ баяр зөвхөн цэцэг дэлгэн үзүүлэхээс хамаагүй өргөн цар хүрээтэй.
Эгц уулын бүсэд цэцгийн үүргэвч үүрэн зөөдөг тариачид болох «сильетеро» (Silletero)-чуудын хөдөлмөр, амьдралын түүхийг хүндэтгэдэг үндэсний соёлын өвийн арга хэмжээ болон төлөвшжээ.
Баярын үеэр сильетеро нарын парадаас гадна тэжээвэр амьтдын парад, аварга цаасан шувуу нисгэх арга хэмжээ, сонгодог автомашины парад зэрэг бүх насныхан оролцох олон төрлийн хөтөлбөр зохион байгуулагдана.
Энэ үеэр дэлхийн улс орнуудаас зочид үүл шиг олноороо цуглана.
Зочид буудлын үнэ тэнгэрт хадаж, захиалга хийх нь тэнгэрээс од шүүрэхтэй адил болж, нисэх буудлын хил нэвтрэх танхимд шалгалтад орохын тулд дөрвөн цаг хүртэл дугаарлах шаардлага гарна.
Ийм хүндрэлтэй байсан ч хүмүүс Медельинийг зорьдог шалтгаан тодорхой.
Хотыг бүхэлд нь бүрхсэн байгалийн цэцгийн давалгааг харахад л бие, сэтгэл цэвэрших хүчтэй эмчилгээний үр нөлөөг мэдэрч болдогтой холбоотой биз.
Ургамлын ногоон өнгө, байгалийн үнэртэн бий болгодог эдгээх механизм
Ухаалаг утас, дэлгэцийн хүйтэн цэнхэр гэрэлд байнга өртдөг орчин үеийн хүний нүд үргэлж хэт ачаалалтай байдаг.
Энэ утгаараа Медельиний Цэцгийн баяр нүд хуурайших, харааны ядаргааг арилгах гайхамшигтай «байгальд түшиглэсэн харааны эмчилгээ (Visual Therapy)»-ний талбар болж өгдөг.
Мэргэжлийн үүднээс үзвэл байгалийн олон янзын тод өнгө, ургамлын ногоон өнгийг удаан ажиглах нь нүдний чангарал хариуцсан булчинг сулруулж, парасимпатик мэдрэлийн системийг идэвхжүүлдэг.
Мянга мянган шинэхэн цэцгийн үүсгэх пастель өнгө, хурц тод өнгөний зохицол тархинд серотонин ялгаруулахыг дэмжиж, сэтгэлзүйн стрессийг бууруулна.
Цаашлаад хэдэн арван мянган шинэхэн цэцгээс салхинд тархах байгалийн үнэр үнэрлэх мэдрэлийн замаар сэтгэл хөдлөл, ой санамжийг хариуцдаг тархины лимбийн тогтолцоонд (Limbic System) шууд хүрнэ.
Сарнай, лаванда, сараана зэрэг цэцэгт элбэг байдаг терпен (Terpene) нэгдэл цусны даралтыг тогтворжуулж, стрессийн даавар кортизолын (Cortisol) ялгаралтыг дарангуйлдаг.
Нүдээрээ өнгөний амралтыг мэдэрч, амьсгалаараа байгалийн үнэртнийг хүлээн авах Медельиний цэцгийн давалгаа.
Энэ бол орчин үеийн хүний ядарсан тархи, биеийг сэргээх хамгийн төгс «биологийн дахин тохируулга (Reset) эмчилгээ» юм.
«Гутаамшгаас» «харанхуй аялал жуулчлал» болсон картелийн өв
Гэвч Цэцгийн баярын тансаг өнгө төрхийн цаана Медельиний иргэдийн хувьд арилшгүй мэт санагдаж байсан гүн «гутаамшиг» нуугдаж байдаг.
«Хаврын хот» гэдэг нь Медельиний гэрэл гэгээтэй тодотгол бол арилгахад бэрх гутамшгийн тэмдэг ч энэ хотын түүхэнд гүн үлджээ.
Медельин бол нэрд гарсан хар тамхины картелийн өлгий нутаг, 1980-аад оны сүүлээр Forbes сэтгүүлээс дэлхийн хамгийн баян 10 хүний нэгээр нэрлэж байсан хар тамхины хаан Пабло Эскобар (Pablo Escobar)-ын төрсөн нутаг юм.
Эскобарийн түүхийг Netflix-ийн «Наркос» цувралаас эхлээд «Эскобар: Диваажин сүйрсэн нь», «Паблод дурласан нь» зэрэг олон кино, бүтээлд өгүүлсэн байдаг.
Гэвч «Диваажин сүйрсэн нь» кинонд Коммуна 13 дүүргийг Колумбын бодит нутагт бус, Панамын хотын төвд орлуулан зураг авах шаардлагатай байсан үе бий. Тэр үед Медельин камер ч санаа зоволтгүй авч орох боломжгүй, аюулгүй байдлын хувьд эзгүй бүс байв.
Үнэндээ Коммуна 13 (Comuna 13) нь хар тамхины картел, зэвсэгт бүлэглэлүүдийн мөргөлдөөний улмаас дэлхийн хамгийн аюултай ядуусын хороолол хэмээн нэрлэгддэг байсан газар.
Харин өнөөдөр хот шинэчлэлийн төслүүдийн үр дүнд метро-кабель, задгай талбайн урсдаг шат, өнгө алагласан граффити, гудамжны үзүүлбэрээр дүүрсэн дэлхийн хэмжээний аялал жуулчлалын газар болон бүрэн өөрчлөгджээ.
Улмаар Медельиний хуучин гутамшиг хар тамхины хааны мөрөөр хөөцөлдөх «харанхуй аялал жуулчлал (Dark Tourism)»-ын бүтээгдэхүүн болон хувирсан байна.
Гэмт хэрэгтний хэрцгий түүхийг амьд хүмүүсийн аялал жуулчлалын нөөц болгон «дэвшүүлсэн» нь түүхийн ёжлол болохын хувьд таагүй мэдрэмж төрүүлнэ.
Харанхуй аяллын үеэр хамгийн их цочирдуулсан газар нь алуурчдын зорьдог байсан Богородицагийн хөшөөний өмнө байлаа.
Залуу сикарио (Sicario буюу алуурчид) хүн алах тушаалыг биелүүлэхийн өмнө буугаа ариун усаар норгож, эсэн мэнд буцаж ирэхийг залбирдаг газар юм. Ариун нандин зүйл, харгислал зэрэгцэн оршдог энэ аймшигт хачирхалтай дүр зураг өөрийн эрхгүй бие арзайлгам.
Сикарио нарыг системтэй аллагын байгууллага болгон өсгөсөн хүн нь мөн л Эскобар байв.
Тэрээр очих газаргүй өсвөр насны хөвгүүдийг сонгон авч, КГБ-ын хуучин сургагчдаар байлдааны тактикийн сургалт хийлгэсний дараа мотоцикльтой аллагад ашигладаг байжээ.
Олон хүн эдгээр хүүхэд цэргүүдийн гарт амиа алдсан бөгөөд нэг хэсэгтээ Медельин даяар мотоцикль зорчихыг хориглож байв.
Асар их хар тамхины мөнгөөр парламентын гишүүн болж, «ядуу хүмүүсийн Робин Гүүд» хэмээн дүр эсгэж явсан Эскобар.
Гэвч ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигчийг хөнөөсөн хэрэг, 107 хүний амийг авч одсон иргэний агаарын хөлөг дэлбэлсэн террорист халдлага зэрэг хязгаарыг давсан гэмт хэргүүд нь эцэстээ АНУ-ын Засгийн газрыг оролцоход хүргэв.
АНУ-ын «Дельта форс», «Тэнгисийн цэргийн тусгай хүчний» зөвлөх баг, Колумбын Засгийн газрын цэрэг, өрсөлдөгч картел хүртэл нэгдэн асар их зардлаар мөрдсөний эцэст 1993 оны арванхоёрдугаар сарын 2-нд хүүтэйгээ утсаар ярьсан дохиог нь илрүүлсэн тусгай хүчний суманд Эскобар зугтаж яваад амиа алдсан.
Тухайн үед АНУ-ын тусгай хүчнийхэн Медельиний бартаатай уулсаар Эскобарыг мөрдөхдөө хуримтлуулсан дохио чагнах, мэдээлэл мөрдөх дэвшилтэт арга туршлага нь хожим АНУ-ын аюулгүй байдлын түүхэнд асар үнэ цэнтэй хөрөнгө болжээ.
Түүнээс хойш 20 гаруй жилийн дараа, 2011 онд Медельинд боловсронгуй болсон энэхүү нууц мөрдлөгийн технологи хүн төрөлхтний түүхэн дэх хамгийн нэрд гарсан өөр нэг террористыг устгахад шийдвэрлэх үүрэг гүйцүүлсэн.
Тэр хүн бол Осама бин Ладен байв.
Харанхуй үлдэгдлийг даван жинхэнэ энх тайван цэцэглэхийг хүлээх нь
Эскобарыг устгаснаас хойш Медельиний «гутаамшиг» хэр арилсан бол?
Шуудхан хэлбэл «асар ихээр арилсан ч одоо ч арилгасаар байгаа үйл явц үргэлжилж байна» гэж үзэх нь зөв.
Өнөөгийн Медельиний иргэдээс хэн ч тэр үе рүү буцаж очихыг хүсдэггүй. Дахин хэзээ ч давтагдаж болохгүй харгис цаг үе байсныг бүгд яс махандаа тултал ойлгожээ.
Гэсэн ч эмгэнэлт явдлын удамшил уйгагүй үргэлжилдэг.
Нэрт телевизийн хөтлөгч байсан эх Диана Турбайг 1991 онд Эскобарын картел хулгайлан авч явж, хөнөөсөн шархыг сэтгэлдээ тээж явсан нөлөө бүхий улс төрч Мигель Урибе 2025 оны зургадугаар сард 15 настай сикариогийн суманд амиа алдсан эмгэнэлт хэрэг ч гарсан.
Үе дамжин үргэлжилсэн энэ эмгэнэлт явдал Эскобарийн энэ нутагт үлдээсэн «гэмт хэрэгт дассан хөшүүн байдал» л хамгийн хортой гутамшгийн тэмдэг болохыг гашуун үнэнээр сануулна.
Гэсэн ч Медельин өнгөрсөн үеийн хүлээсэнд огтхон ч зогсоогүй.
Жил бүр хотыг бүрхдэг дэлгэрсэн цэцгийн давалгаа, мөнхийн хаврын зөөлөн салхи тэр гүн харанхуйн үлдэгдлийг бүх хүчээрээ ариусгаж байна.
Хэрцгий цус урсгасан түүхийг даван, эргэцүүлэл, эдгэрэл рүү алхам алхмаар урагшлах хотын хүсэл зориг өөрөө хүчирхэг амьдралын эрч хүчийг түгээж байна.
Үүний үр дүнд хүйтэн ертөнцөөс ядарсан аялагч сэтгэлийн зовнилоо тайлж, намуухан нойронд автах хамгийн дулаан, төгс амралтын газар болон энэ хот өөрчлөгдөж байна.
